XIX. Yüzyıl Islahatları Nelerdir?

XIX. Yüzyıl Islahatları Nelerdir?

II. Mahmut, Ruscuk Âyanı Alemdar Mustafa Paşa’nın yardımı ile tahttan indirilen III. Selim’in yerine padişah oldu. Daha sonra merkezî idarede iç çevrelerin desteğini kazanmak ve otoritesini güçlendirmek amacıyla âyanlarla 1808’de “Sened-i İttifak”ı imzaladı.

Islahat konusunda tecrübe kazanan II. Mahmut, merkezî otoriteyi güçlendirerek ülkedeki dirlik ve düzeni sağlamayı amaçladı. Önce âyanları etkisiz hâle getirdi ve yeniçeri oca­ğını kaldırdı. Osmanlı tarihinde bu olaya “Vaka-i Hayriye” (hayırlı olay) denilmektedir. II. Mahmut daha sonra “Asakir-i Mansure-i Muhammediye” adıyla yeni bir ordu kurdu.

Yeniçeri ocağının kaldırılmasıyla seyfiye (askerî) sınıfının siyasi etkisi azaltıldı. II. Mahmut’un iktidarı güçlenirken ıslahatların yapılması için de uygun zemin hazırlandı.

İlk olarak askerî alanda başlayan ıslahatlarla genelkur­mayın çekirdeğini oluşturan “Babıali Seraskerliği” kuruldu. Avrupa’dan subaylar getirtilerek eğitimli subay yetiştirmek maksadıyla askerî okullar açıldı.

Yönetimde merkez teşkilatına yeni bir biçim vermeye çalışan II. Mahmut sadrazam ve şeyhülislamda toplanan yetkileri nazırlıklar arasında paylaştırdı. Şeyhülislamlık hükümete alınarak ilmiye sınıfının ve şeri yargı örgütünün başkanı durumuna getirildi. Böylece ıslahatlar önünde engel olarak görülen seyfiye sınıfından sonra ulema sınıfı da kontrol altına alındı. Hukuki ve idari alanda yapılan yenilikler neticesinde laik bir yönetime doğru gidildi.

İdari yetkiler nazırlar arasında paylaştırılıp “Heyet-i Vükelâ” (Bakanlar Kurulu) oluşturuldu. Başvekillik konumuna getirilen sadrazamlık, kurulan bakanlıklar arasında iş birliği ve koordinas­yonu sağlayan bir üst makam oldu. Yine bu dönemde hükûmet işlerinin düzenli yürütülmesini sağlamak amacıyla meclisler ve komisyonlar meydana getirildi. Bu düzenlemeler “kuvvetler ayrılı­ğı” ilkesinin başlangıcını oluşturdu.

SENED-İ İTTİFAK

Âyanlarla padişah arasında “Sened-i İttifak”ın imzalanması ile âyanlar, padişahın egemenliğini tanırken padişah da onların eyalet yönetimindeki varlığını ve iktidarını kabul etti. Böylece daha adil ve eşit vergi yönetimi vaat edilerek padişahın yetkileri ilk kez sınırlandırıldı.

 

1821-1829 yılları arasındaki Yunan Ayaklanması ve 1830-1841 yılları arasındaki Mısır Meselesi askerî ıslahatları oldukça güçleştirdi.

Osmanlı hükümeti gibi kalemiye sınıfı da modern bir yapıya kavuşturuldu. İlk kez iç ve dış işleri olmak üzere iki ayrı sınıfa ayrılan memurların maaşları hazineden ödenmeye başlandı.

Müsadere usulü kaldırılarak memurlar güvence altına alındı.

Böylece Tanzimat Dönemi’nde daha da gelişen çağdaş Osmanlı bürokrasisinin temelleri atıldı.

II. Mahmut, Rumeli ve Anadolu’daki vilayetleri merkeze bağla­yarak ülkede devlet otorite ve hâkimiyetini sağlamlaştırmak istedi. Valilere, maaş bağlamak suretiyle onları memur statüsüne getirdi. Tımar sistemini kaldırdı. Valilerin kontrolünde Batı tarzında yetiştirilen “redif” adı verilen askerî birlikler oluşturuldu. II. Mahmut Dönemi’nde mahalle ve köylerde köy kethüdası (muhtarlık) kurularak âyanların taşradaki görevlerini üstlenmesi için önemli bir adım atıldı. Ancak istenilen başarılar elde edilemedi.

Aşağıdaki tabloda Klasik Dönem divan üyeleri ile Heyet-i Vükelâ üyelerinden bazıları verilmiştir. Boş bırakılan yerlere uygun gelen karşılıkları yerleştiriniz.

Bir Cevap Yaz.