XI – XIII. Yüzyıllarda Anadoluda Ekonomik Hayat

XI – XIII. YÜZYILLARDA ANADOLU’DA EKONOMİK HAYAT

Bir ülkede iç ve dış ticaretin geliştirilmesi için neler yapılmalıdır? Aşağıdaki haritaya göre Türkiye Selçuklularının izlediği ticari politikalar hakkında neler söylenebilir ?

Türkiye Selçukluları Döneminde ticaret yolları ve kervansaraylar

MOGOLLAR ANADOLU’DA

Kösedağ Savaşı’ndan sonra Moğol Komutanı Baycu Noyan, Selçuklularla barış şartları hakkında görüşmeye başladı ve “Selçuklu ülkesinden ordunun noyanlarına ne kadar gelir gelir?” diye sorunca Selçuklu veziri toplantıdan çıkarak kadı ile yalnız görüştü. Hizmette görevli kimselerle görüş alış verişinde bulundu. Birbirleriyle konuşup anlaşarak İlhanlılara verilecek miktarı belirlediler. Elbiseden, altından, attan, deveden, kısraktan, sığırdan ve koyundan verilecek şeyleri ayrıntılı olarak kaleme alıp Noyan’a gönderdiler. Liste Baycu Noyan’ın isteğine uygun hâle getirilerek noyanların huzurunda barışın temelleri atıldı.

Yandaki metinden hareketle Moğolların egemenliğindeki Ana­dolu’nun iktisadi durumuyla ilgili hangi yargılara ulaşılabilir?

Coğrafi konumu itibarıyla çok eski devirlerden beri tarım, ticaret, sanayi vb. alanlarda önemli bir merkez olan Anadolu, bu özelliğini Türkiye Selçukluları Dönemi’nde de devam ettirmiştir. İklim şartları ve toprakların elverişli olması, ikta sisteminin uygulanması ile tarımsal alanda büyük artış sağlanmıştır. Ahiler tarafından teşkilatlandırılan sanayi, zirai ve hayvani ürünleri değerlendirip madenleri işleyerek ticari faaliyetleri desteklemiştir. Türkiye Selçuklu sultanları Karadeniz ve Akdeniz limanlarını fethetmiş, buralara Türk tüccar ve sermayedarlarını naklederek ithalat ve ihracat müesseseleri kurmuştur. Latinlerle ticaret anlaşmaları imzalamış ve çok düşük gümrük tarifesi uygulamışlardır. Ayrıca saldırıya uğrayan tüccarın zararlarını hazineden tazmin eden uygulamanın, bir nevi “devlet sigortasının gerçekleştirilmesi dünya ticaret tarihi bakımından da çok önemlidir. Bu tedbirlerin yanında Anadolu’nun kervan yolları üzerinde inşa edilen kervansaraylarda yolcuların konaklama, yeme-içme ve tedavi ihtiyaçları hayvanları ile birlikte 3 gün ücretsiz karşılanırken, fakir yolculara ayakkabı dahi veriliyordu. Büyük kervansaray¬larda hastahane, mescid, tabib ve ilaç bulundurulması da Selçukluların ulaştığı seviyeyi göstermektedir. Sultanlar ve vezirler tarafından yapılan kervansaraylarda, zengin¬fakir, hür-köle, Müslüman-Hristiyan farkı gözetilmeden bütün yolcular eşit muameleye tabi tutuluyordu. Bütün bu uygulamalar Anadolu’nun iktisadi açıdan son derece gelişmesini sağlamıştır.

Selçukluların Kösedağ Savaşı’nda yenilmesi Anadolu’daki otoritesini zayıflatmış ve kontrol Moğolların eline geçmiştir. İktisadi refah Moğollar zamanında bir süre daha devam etmiştir. 1260’tan sonra Anadolu’da kontrollerini sağlamlaştıran İlhanlılara (Moğollar) karşı başlayan aralıksız isyanlar, uç beylerinin itaat etmemeleri, Anadolu’da huzuru sona erdirmiştir.

Selçuklu hükümetinin, İlhanlılara taahhüt ettiği vergileri ödeyememesi, paranın değerinin düşmesi ve bu devletten alınan borçlar Anadolu’da iktisadi düzenin de bozulduğunun göstergesidir.

Yine bu dönemde Moğollara karşı başlayan çarpışmalar, bölge devletleri arasındaki savaşlar toprak düzeninin bozulmasına, dış ticaretin zayıflamasına ve Anadolu’nun iktisadi yönden gerilemesine neden olmuştur. Toprakların ekilememesi ve ekilen toprakların da bu sebeplerle zarara uğraması tarımsal faaliyetleri azaltmıştır. Ayrıca sık görülen kuraklık ve çekirge istilası memlekette açlık ve sefalete yol açmıştır.

Ayrıca ziraat ve sanayi alanları ile ticaret ve transit yollarının eski önemlerini kaybetmeleri Anadolu’da ciddi bir buhrana neden olmuştur. Fakat uçlarda başlayan yeni fetih hareketleri memleketin iktisadi hayatına tekrar bir canlılık getirmiştir.

Kösedağ Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan beylikler kısmen de olsa ekonomiyi canlandırmışlardır. Hâkim oldukları bölgelerde siyasi istikrar tarım ve ticaretin gelişmesini sağlamıştır. Venedik, Ceneviz, Floransa, Napoli gibi devletler beylikler döneminde de ticari faaliyetlerine devam etmişler, bu devletlerle ticari anlaşmalar yapılmıştır.

Konumu ve kaynaklarıyla bazı beylikler ekonomik açıdan ön plana çıkmıştır.

Karamanoğulları kurulduğu bölgedeki geçitlerden; Ramazanoğulları Çuku­rova’daki tarımdan, hac ve ticaret yollarından; Saruhanoğulları ve Menteşe- oğulları gibi beylikler sahip oldukları donanmayla ticaretten; Candaroğulları da demir ve bakır madenlerinden önemli ölçüde gelir elde etmişlerdir. Ekonomi o kadar canlanmıştı ki Saruhan ve Menteşe beylikleri İtalyanlarla yaptıkları ticarette kullanmak üzere onların paralarını bastırmışlardır.

Türkiye Selçukluları Dönemi’nde, Anadolu’ya gelen bir tüccarın ağzından başka bir tüccara sigorta – kervansaray – liman – ticaret yolları – enflasyon kelimelerini kullanarak Anadolu’da ticari hayatı anlatan bir tavsiye mektubu yazınız.

Bir Cevap Yaz.