Ülkemizde İdari Birimler Nelerdir?

ÜLKEMİZDE İDARİ BİRİMLER

Ülkemizde devletin kamu hizmetlerini her yere götürebilmesi, toplumun ihtiyaçlarını karşılayabilmesi amacıyla iller ilçelere, ilçeler ise mahalle ve köylere ayrılmıştır. Ülkemizde 81 il, bu illere bağlı 919 ilçe, bu ilçelere bağlı 50.000’e yakın mahalle ve köy bulunmaktadır. Oluşturulan bu birimlerin yönetimini il, ilçe, mahalle ve köy yönetimleri ile yerel (mahallî) yönetimler sağlamaktadır.

Şehir ile il kavramları birbirinden farklıdır. Şehir, yerleşme kavramı iken il yönetim birimidir.

İl Yönetimi

Ülkemizde yönetim sistemi içerisinde en büyük idari birim olan il, merkezî yönetimin taşra teşkilatıdır. İlin genel yönetiminden sorumlu olan devlet memuru validir. İllerin sayısı ve sınırları geçmişten günümüze değişmekle birlikte şu anki sayısı 81’dir. İllerin sınırları içerisinde birden fazla şehir yerleşmesi bulunabilir. Bu şehirlerden genellikle en büyüğü ilin yönetildiği merkezdir. Bazı illerimizin isimleri ile merkez şehirlerinin isimleri farklıdır. Hatay ilinin merkez şehri Antakya, Kocaeli ilinin merkez şehri İzmit, Sakarya ilinin merkez şehri Adapazarı’dır.

İlçe Yönetimi

İl yönetiminin bir alt kademesi olan ilçeler, kaymakamlar tarafından yönetilir. Ülkemizde 2017 itibarıyla 919 ilçe bulunmaktadır.

Mahalle ve Köy Yönetimi: En küçük yönetim birimi olan mahalle ve köylerde yönetimin başında muhtar bulunur.
Muhtarlar, vali ve kaymakamdan farklı olarak seçimle iş başına gelir.

Yerel (Mahallî) Yönetimler: İl özel idaresi, belediyeler, mahalle ve köyler yerel yönetimleri oluşturur. Yerel yönetimler, yönetim birimindeki seçmenler tarafından seçilir (İl özel idaresinin başı olan vali hariç). Ülkemizde 30 büyükşehir, 51 il, 919 ilçe ve 397 belde belediyesi bulunmaktadır (2017). Son nüfus sayımına göre sınırları içinde toplam nüfusu 750.000’den fazla olan iller, fi ziki yerleşim durumları ve ekonomik gelişmişlik düzeyleri de dikkate alınarak büyükşehir belediyesine dönüştürülmüştür (Harita 2.3.).

Bilgi Havuzu

• Anayasamızın 3. maddesinde, “ Türkiye Devleti, ülkesi ve milleti ile bölünmez bir bütündür.” denmektedir. Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bir bütün olması, üniter bir yapıda olduğunun en büyük kanıtıdır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin yetkisi ülkemizin tüm topraklarını kapsar ve her vatandaş bu topraklar üzerinde eşit hak ve sorumluluklara sahiptir. Bu durum, ülkemizin bölünmez bütünlüğü ve iç huzurumuz için en büyük güvencedir.

• İdari bölünüşte önemli bir yer tutan bucaklar, 1978’den 2014 yılına kadar aşamalı olarak kaldırılmıştır. Bucak idare birimi; bucak müdürü, bucak meclisi ve bucak komisyonundan oluşmaktaydı.

Harita 2.3. Büyükşehir belediyeleri

Farklı Bölgelerden Farklı İller

Türkiye’nin farklı bölgelerinden nüfusu 500.000’in üzerinde olan yedi il seçerek bu illerin;
• Kırsal yerleşmelerinin genel özelliklerini
• Yönetildiği merkez şehrin işlevsel özelliklerini araştırarak sınıfta paylaşınız.

Milli İrade

Vatan; üzerinde yaşadığımız, ortak değerlerimizi paylaştığımız, uğruna nice canlar verdiğimiz toprak parçasıdır. Vatan bildiğimiz bu topraklar; nice medeniyetlerin kurulduğuna, nice ihanetlerin kurgulandığına, nice destanların yazıldığına tarih boyunca şahit olmuştur.

Tarihte emsali görülmemiş bir ihanete şahitliğin son perdesiydi 15 Temmuz. Aziz, fedakâr ve kahraman bir milletin hain darbeciler tarafından sırtından hançerlenmek istendiği karanlık bir geceydi. Kor olan vatan aşkı; vatanımızı, geleceğimizi yok etmek isteyen sureti bizim gibi ama sîreti ihanetle yoğrulmuş hainleri yaktı o gece. İnanmış bir milletin tanka, topa, tüfeğe göğsünü siper ederek ölüme bir gül bahçesine girercesine koştuğuna şahit oldu arz ve sema. Ömer Halisler, Şerife Hanımlar ve daha nice isimsiz kahramanlar, Mehmet Emin Yurdakul’un;

“Haydi oğlum haydi git!
Ya gazi ol ya şehit.” dizelerinde olduğu gibi dikildi ölümün karşısına. Çanakkale ruhunu taşıyan kadını erkeği, yaşlısı genci; ardına bakmadan, geriye dönmeyi düşünmeden döküldü meydanlara. Ayrılığa gayrılığa düşmeden tek yürek oldu millet. Mehmet Âkif’in; “Girmeden tefrika bir millete düşman giremez,

Toplu vurdukça yürekler onu top sindiremez.” mısralarında ifade edildiği gibi gecenin karanlığında tarih yeniden yazıldı. Ölüm kalım savaşı veren Türk milleti bağımsızlığını haykırdı dünyaya. Vatan nöbeti tuttu günlerce uykusuz gözler, vatan aşkıyla yanan gönüller. Canı pahasına da olsa vatanına, mukaddesatına ve bağımsızlığına sahip çıkan milletimiz; haine, düşmana geçit vermeyerek ecdadına layık olmasını bildi.

Yaşadığım Yerin İşlevsel Özellikleri

Yaşadığınız yerleşme biriminin işlevsel özelliklerini aşağıdaki çalışma basamaklarına göre rapor hâline getiriniz. Oluşturduğunuz bu raporu sınıfta paylaşınız.

• Yaşadınız yerleşmenin 2016 yılına ait nüfus miktarını TUİK’in (Türkiye İstatistik Kurumu) Genel Ağ adresinden yararlanarak bulunuz.

• Yaşadığınız yerleşmenin idari yapısını, tarihsel gelişimini ve burada yaşayan insanların geçim kaynaklarını tespit ediniz.

• Yaşadığınız yerleşmeyi ve çevresindeki diğer yerleşmeleri bağlı olduğu ilin haritası üzerinde gösteriniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Türkiye’nin idari yapısıyla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Başkenti Ankara’dır.
B) 30 büyükşehir belediyesi bulunur.
C) Bütün illerin isimleri ve yönetim merkezleri aynıdır.
D) En küçük idari birim köydür.
E) Bucak yönetim birimleri işlevini kaybetmiştir.

• Konya iline bağlı Çumra ilçesi sınırları içinde yer alır.
• Avcılık ve tarımın başlangıcı gibi önemli sosyal değişimlere tanıklık etmiş bir neolitik yerleşmedir.
• 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.

Yukarıda özellikleri verilen antik yerleşme aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çatalhöyük B) Alacahöyük C) Halikarnassos D) Göbeklitepe E) Kültepe

I. Yerleşim alanının genişliği
II. Mesken tipleri
III. Ekonomik faaliyetleri
IV. Nüfus miktarı

Yukarıdakilerden hangileri, şehir ve kır yerleşim birimlerinin birbirinden ayırt edilmesinde kullanılan ölçütlerdendir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

I. Yeryüzü şekilleri
II. Su kaynakları
III. Göç
IV. İdari yapı
Kırsal yerleşmelerin dağınık ya da toplu olmasında yukarıdaki faktörlerden hangileri etkili olmuştur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

Aşağıdakilerden hangisi ilk yerleşme alanlarının ortak özelliğidir?
A) Ormanların yaygın olması
B) Arazinin yüksek olması
C) İklimin sıcak ve kurak olması
D) Geniş çayır alanlarının bulunması
E) Zengin su kaynaklarının bulunması

Bulunan tarihsel kalıntılar, insanların ilk yerleşim alanlarının akarsu boylarındaki verimli tarım toprakları olduğunu göstermektedir. Buna göre aşağıdaki ülkelerin hangisinde ilk yerleşim alanlarına ait kalıntıların bulunması daha zordur?

A) Türkiye B) Mısır C) Çin D) Kanada E) Hindistan

Aşağıdakilerden hangisi yerleşme alanlarını sınırlandıran faktörlerden biri değildir?

A) Kutuplar B) Çöller C) Delta ovaları D) Bataklıklar E) Dağlık alanlar

Türkiye’de üniter devlet modeli ile ülke içinde yaşayan toplulukların ortak hareket etmesi; etnik, coğrafi , idari ayrımların ve ekonomik engellerin ortadan kaldırılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda ülkenin her tarafında homojen bir yapının oluşması istenir. Üniter devlet modeli, ülkenin bölünmez bir bütün ve egemenliğin de millete ait olduğunu ifade eder.

Buna göre aşağıda verilen maddelerin hangisi ülkemizin üniter devlet yapısı ile ilgili değildir?

A) Ülkemiz il, ilçe gibi idari bölümlere ayrılsa da bunlar idarenin yetki ve sorumluluğundadır.
B) Türkiye millî unsurlar ile bölünmez bir bütündür.
C) Din, dil ve etnik grup bakımından ayrım yapılamaz.
D) Egemenlik yetkisi belli bir gruba aittir.
E) Bu model, toplulukları bir araya getirmeyi amaç edinmiştir.

I. Çöllerde nüfus seyrektir.
II. Himalaya Bölgesi’nde nüfus seyrektir.
III. Amazon ve Kongo havzalarında nüfus seyrektir.
IV. Orta kuşak insan yaşamı için elverişlidir.
V. Batı Avrupa’da yerleşmeler sık nüfusludur.

Yukarıda verilen bilgilere göre yerleşmelerin dağılışını etkileyen faktörler aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralama ile verilmiştir?
I II III IV V

A) Yükselti Sanayi Tarım Sıcaklık Nem
B) Bakı Yükselti Nem İklim Ticaret
C) Kuraklık Yükselti Sıcaklık İklim Sanayi
D) Su kaynakları Nemlilik Sıcaklık Yükselti Tarım
E) Yükselti Ticaret Bakı Nem Madencilik

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’da kurulan medeniyetlerden biri değildir?

A) Urartular B) Lidyalılar C) İnkalar D) Hititler E) İyonlar

Türkiye’nin farklı illerinde yaşayan beş coğrafya öğretmeni, sosyal iletişim ağı üzerinde tanışmış ve yaşadıkları yerlerle ilgili bu kişilerin arasında aşağıdaki sohbet geçmiştir.

Ayten: Yaşadığım yerde nüfus azdır. Yazın hayvanlarımızı otlatmak amacıyla çıktığımız yüksek yerlere …I……. adı verilir.
Rafet: Benim yaşadığım yer ……II……. sayesinde gelişme gösterir. Nüfusu kış aylarında az, yaz aylarında fazla olur.
Regaip: Ben Akdeniz’de yaşıyorum. Yaz aylarında bulunduğumuz yer çok sıcak olduğu için yaylaya çıkarız. Burada insanların çadırlarda barındığı ….III……….. yerleşmeleri de görülür.

Elif: Benim yaşadığım bölgede hava çok sıcaktır. Konutların yapımında daha çok ……IV…… renkli taşlar kullanılmıştır.
Ferit: Benim yaşadığım yer oldukça kurak, burada evler birbirine çok yakın ve evlerin damları düzdür. Konutlarda yapı malzemesi olarak ……V…….. kullanılır.
Buna göre yukarıda boş bırakılan yerlere gelebilecek doğru bilgiler, aşağıdakilerin hangisinde doğru sıralama ile verilmiştir?

I II III IV V
A) Divan Sanayi Mezra Açık Taş
B) Yayla Turizm Oba Açık Kerpiç
C) Yayla Ticaret Yayla Koyu Ahşap
D) Oba Sanayi Kasaba Açık Taş
E) Mezra Tarım Divan Koyu Kerpiç

Kurulan bir yerleşim merkezinin, büyümesi ve uzun yıllar önemini koruyabilmesi aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?

A) Düz alanlarda kurulması B) Nüfus yoğunluğunun seyrek olması
C) Denizlere yakın olması D) Coğrafi konumunun elverişli olması
E) Yüz ölçümünün dar olması

Anadolu’da yapılan kazılarda insanların Cilalı Taş Devri’nden itibaren köy ve şehir hayatına geçtiği, tarım ve hayvancılıkla uğraştığı görülmüştür. Ülkemizin bulunduğu topraklar, yeryüzünde yerleşmelerin ilk kurulduğu bölgeler arasındadır. Bu nedenle Anadolu toprakları, çeşitli kültür ve medeniyetlerin kurulup gelişmesine ev sahipliği yapmış ve topraklarımızda birçok beylik, devlet ve krallık kurulmuştur.

Aşağıdakilerden hangisi Anadolu toprakları üzerinde diğerlerine göre sonradan kurulan yerleşmelerden biridir?

A) Çatalhöyük (Konya) B) Hacılar (Burdur) C) Çayönü (Diyarbakır) D) Kestel (Bursa) E) Göbeklitepe (Şanlıurfa)

Şehirlerin işlevi; bir şehrin kurulup gelişmesinde etkili olan ekonomik, idari ve sosyokültürel etkilerin göz önünde bulundurulması demektir. Bir şehrin kurulmasında, büyüyüp gelişmesinde birçok faktör etkili olabilir. Şehirler; tarım şehirleri, ticaret şehirleri, sanayi şehirleri, turizm şehirleri, ulaşım şehirleri, kültürel şehirler gibi sınıfl ara ayrılabilir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi sanayi şehrine örnektir?

A) Çorum B) Karabük C) Malatya D) Antalya E) Van

Ülkemiz, tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar birçok kültür ve medeniyete ev sahipliği yapmış olan Anadolu Yarımadası üzerinde kurulmuştur. Tarım alanlarının verimli olması, jeolojik ve jeomorfolojik özellikleri, konumu ve ılıman iklim kuşaklarına sahip olması Anadolu Yarımadası’nın tarih boyunca önemini korumasını sağlamıştır.

Yukarıdaki parçadan aşağıdaki ifadelerden hangisine ulaşılamaz?

A) Anadolu Yarımadası günümüzde de önemini korumaktadır.
B) Anadolu Yarımadası’nda birçok medeniyet kurulmuştur.
C) Bu yarımadanın iklimi insan yaşamı için uygundur.
D) Bu yarımadada jeolojik ve jeomorfolojik özellikler yaşam alanlarını kısıtlar.
E) Anadolu Yarımadası üzerinde birçok kültüre ait izler bulunur.

Aşağıdaki haritada ilk yerleşme alanlarının kurulduğu yerler koyu renkle gösterilmiştir.

İlk yerleşme alanlarının bu yerlerde kurulmasında etkili olan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toprak türü B) Yeryüzü şekilleri C) İklim D) Kayaç yapısı E) Bitki örtüsü

I. Tomruk ve kalas gibi ahşap malzeme kullanılarak yapılan evdir.
II. Killi toprağın sap ve samanla karıştırılıp çamur hâline getirildikten sonra kalıplara dökülerek kerpiç elde
edilmesiyle oluşan konut tipidir.
III. İç Anadolu’da Ürgüp (Nevşehir) çevresinde yaygın olan, kolay işlenme özelliğine sahip tüfl erden oluşmuştur.
Peribacaları ve yamaçlar oyularak konut ya da ambar amaçlı olarak kullanılmaktadır.
IV. İç Anadolu ve Doğu Anadolu gibi volkanik arazilerin fazla olduğu alanlarda yer alan konutlarda bazalt ve andezit gibi volkanik kayaçlar kullanılmaktadır.

Yukarıda, doğal koşulların ülkemizde yer alan konut tipleri üzerindeki etkisine örnekler verilmiştir. Verilen bilgilerden hareketle aşağıda yer alan soruları cevaplayınız.

Verilen örneklerdeki konut tiplerini yazınız.

Kırsal kesimdeki konutlarda kullanılan yapı malzemesinin farklılaşmasında etkili olan faktörler nelerdir?

Yukarıda verilen yerleşme tipleri ile ilgili olarak aşağıdaki boşlukları doğru olacak şekilde doldurunuz.
Kıyı boyu yerleşmelerine ………………. görseli örnektir. Düz bir arazide veya ovada kurulan dairesel şekle sahip
yerleşmeler ……………… görselindeki gibidir. Bir akarsu ya da yol boyunca kurulmuş yerleşmeler ………………
görselinde yer almaktadır. Deniz ve göl kıyıları boyunca kurulmuş yerleşmelere …………….. görseli örnektir.

Yukarıdaki haritada bazı yerleşme alanları verilmiştir. 19, 20 ve 21. soruları haritaya göre cevaplayınız.
Harita üzerinde gösterilen noktalardan hangileri ilk yerleşme alanları arasında yer almaktadır?
7 ve 10 numaralı alanlarda yerleşmenin seyrek olmasında ……………………. , 1 ve 9 numaralı alanlarda yerleşmenin
seyrek olmasında …………………….. etkilidir.
8 numaralı yerleşmenin bulunduğu ülkede, zengin doğal kaynaklar olmasına rağmen yerleşmelerin ve nüfusun
seyrek olmasının nedenini açıklayınız.

Yandaki haritada ülkemizde yer
alan bazı iller verilmiştir. Bu illerde
dokularına göre hangi yerleşme tipinin
görüldüğünü aşağıdaki noktalı
yerlere yazınız.
Rize : …………………….
Trabzon : …………………….
Mardin : …………………….
Konya : ……………………..
Aşağıda bazı şehirler verilmiştir. Bu şehirlerin hangi işlevsel özellik bakımından ön planda olduğunu karşılarındaki
noktalı yerlere yazınız.
İstanbul : …………………………….. Roma : …………………………….. Venedik : …………………………….
Akhisar : …………………………….. Paris : …………………………….. Detroit : …………………………….
Ankara : …………………………….. Hong Hong : …………………………….. Hamburg : …………………………….
Medine : …………………………….. Zonguldak : …………………………….. Eskişehir : …………………………….

 

Bir Cevap Yaz.