Türkiye’de Nüfus ve Yerleşmenin Dağılışını Etkileyen Faktörler Nelerdir?

1. Bir yerin yerleşim yeri olarak belirlenmesi ve nüfuslanması hangi koşullara bağlıdır? Araştırınız.
2. Yaşadığınız yerleşme biriminin genel özellikleri nelerdir? Yaşadığınız yerleşmenin kuruluş ve gelişimini araştırınız.
3. TÜİK’in Genel Ağ sayfasını ziyaret ederek yaşadığınız yerleşim biriminin nüfus miktarını öğreniniz. Bu nüfusun genel özellikleri hakkında neler söyleyebilirsiniz? Yaşadığınız yerin tarihsel süreçte nüfusunun gelişimi hakkında bilgi toplayınız.

TÜRKİYE’DE NÜFUS VE YERLEŞMENİN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Beşerî sistemlerin inceleme alanında hangi konuların yer aldığını ve bu konuların genel özelliklerini 9. sınıf coğrafya dersinde, beşerî sistemlerin en önemli parçası olan nüfus bilimi ile ilgili temel kavramları ise kitabınızın ikinci bölümünde öğrenmiştiniz. Öğrendiğiniz bu bilgileri hatırlayınız. Dünya’nın her yerinde yerleşimlerin var olduğunu söyleyebilir misiniz? Yerleşmelerin bulunduğu her yerde nüfusun fazla, nüfus yoğunluğunun ise sık olduğunu savunabilir misiniz? Dünya’da nüfus ve yerleşmenin dağılışını etkileyen faktörlerin, Türkiye’de de nüfus ve yerleşmeyi etkilediğinden söz edebilir miyiz? İşte bu konumuz içerisinde, beşerî sistemlerin temel iki ögesi olan nüfus ve yerleşmenin Türkiye’de gösterdiği temel özellikleri inceleyerek bu sorulara yanıt arayacağız.

Ders İçi Etkinlik

Atlaslarınızdaki Türkiye fiziki haritası ile yandaki 2012 yılına ait Türkiye aritmetik nüfus yoğunluğu haritasını inceleyerek aşağıdaki soruları arkadaşlarınızla cevaplayınız.

1. Türkiye’de aritmetik nüfus yoğunluğunun km² ye 100 kişiden fazla olduğu iller hangileridir?

2. Ortalama yükseltinin 500 metreden az olduğu yerler ile aritmetik nüfus yoğunluğunun km² ye 100 kişiden fazla olduğu yerler genel olarak örtüşüyor mu?

3. Genelde hangi yer şeklinin bulunduğu iller daha seyrek nüfuslanmıştır? Neden?

4. Nüfus yoğunluğu fazla olan illerin bulunduğu yerlerle ilgili olarak hangi benzerlikleri tespit edebilirsiniz?

Dünya’nın genelinde olduğu gibi, Türkiye’de de nüfus ve yerleşmenin dağılışını doğal ve beşerî faktörler belirler. Şimdi, bu faktörlerin Türkiye’de nüfus ve yerleşmeyi nasıl etkilediğini inceleyelim.

1. TÜRKİYE’DE NÜFUS VE YERLEŞMENİN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN DOĞAL FAKTÖRLER

Türkiye’nin yer şekillerini, iklimini, doğal bitki örtüsünü, toprak yapısını ve su kaynaklarını önceki konularımızda ayrıntılı olarak incelemiştik. Türkiye’nin tüm bu özelliklerini düşündüğünüzde hangi bölgelerin nüfus ve yerleşme açısından daha uygun olduğunu söyleyebilirsiniz?

Ders İçi Etkinlik

Türkiye’de nüfus ve yerleşmenin dağılışını etkileyen başlıca doğal faktörler alttaki kutu içerisinde verilmiştir. Kutunun altında ise Türkiye’de bazı yerlere ait nüfus ve yerleşme özellikleri yer almaktadır. Atlaslarınızdaki Türkiye fiziki haritasından da yararlanarak bu özelliklerin ortaya çıkmasında hangi doğal faktörün daha fazla etkili olduğunu, kutu içerisinde verilen faktörlerden uygun olanını seçerek özelliğin karşısına yazınız.

bakı, bitki örtüsü, dağların uzanış doğrultusu, iklim, eğim-engebe, su kaynakları, toprak yapısı, yükselti.

Doğu Karadeniz Dağlarında yer alan kırsal yerleşmeler genelde dağınıktır. Erzurum-Kars Platosu’nda verimli çernezyom topraklar yaygın olmasına karşılık nüfus seyrektir. Ege’nin kıyı kesimleri ile iç kesimlerinde yer alan yerleşmeler arasında ticaret daha kolaydır. Bu durum bölgenin sık nüfuslamasında etkili olmuştur.

Kuzey Anadolu Dağlarının Karadeniz’e bakan yamaçlarında nüfus yoğunluğu, iç kesimlere bakan yamaçlara göre daha fazladır. Güney Ege ve Batı Akdeniz’de yer alan Menteşe, Teke ve Taşeli yörelerinde, uygun iklim koşullarına karşın nüfus oldukça seyrektir.

Doğu Karadeniz’in ormanlık alanlarında yerleşmeler seyrektir. Ülkemizin en kalabalık yerleşim birimleri deniz kıyılarında ve büyük akarsu boylarında kurulmuştur. Kış aylarında, Doğu Anadolu’da birçok köy yerleşmesinin diğer yerleşmelerle kara yolu bağlantısı kesilir.

Türkiye’deki kıyıdan iç kesimlere ve batıdan doğuya doğru gidildikçe nüfus miktarı, yoğunluğu ve yerleşmelerin
sıklığı açısından önemli farklar bulunmaktadır. Bu farklılıkların ortaya çıkmasında doğal faktörlerin
etkisi büyüktür. Türkiye’de nüfusun yoğun olduğu yerlerin, genelde kıyı bölgeler olmasında ılıman iklimin büyük etkisi vardır. Kurak ve kışları aşırı soğuk geçen yerlerde nüfus fazla yoğun değildir. Ülkemizde yüksek
ve engebeli yerlerde nüfus azdır. Doğu Anadolu, Taşeli Platosu, Yıldız Dağları gibi yerler bunlara örnek
verilebilir. Verimli toprakların, özellikle de kıyı ovalarının bulunduğu yerlerde nüfus yoğun, yerleşmeler sık
ve büyükken, Tuz Gölü çevresi gibi yerlerde verimsiz topraklar bulunduğundan nüfus azalmaktadır. Dağların
uzanış doğrultusu, özellikle Doğu Karadeniz kıyı yerleşmelerinin çok fazla büyümesini ve gelişmesini
engellemiştir. Dağların kıyıya dik olarak uzanması, Batı Anadolu’da kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı
kolaylaştırmış ve bu durum da Kıyı Ege’nin sık nüfuslanmasını sağlayan doğal bir faktör olmuştur.

2. TÜRKİYE’DE NÜFUS VE YERLEŞMENİN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN BEŞERİ FAKTÖRLER

Bir yerde nüfus ve yerleşmenin dağılışını yalnızca doğal faktörler belirlemez. Bu durum, ülkemiz için de geçerlidir. Bütün Dünya’da olduğu gibi Türkiye’de de nüfusun en yoğun olduğu yerler, sanayi, ticaret, bilim ve teknolojinin gelişmiş olduğu, eğitim ve sağlık hizmetlerinin yaygın olduğu, iş olanaklarının fazla, ulaşım imkânlarının kolay ve çeşitli olduğu yerler olmuştur. İstanbul, İzmir, Adana ve Bursa gibi kentlerin nüfusunun fazla olmasında ve yerleşmelerin gelişmesinde tüm bu faktörler etkilidir. Bunun dışında, Batı Karadeniz ve Güneydoğu Anadolu’daki bazı yerleşmeler sahip oldukları yer altı kaynakları nedeniyle, Ege ve Akdeniz kıyılarındaki birçok yerleşme ise turizm olanakları sayesinde gelişmiş ve nüfusları artmıştır. Siyasi kararlar da ülkemizde nüfusu ve yerleşmeyi etkilemiştir. Ankara’nın günümüzde en kalabalık ikinci kent olmasında, başkent ilan edilmesinin rolü çok büyüktür. Sizce başka hangi beşerî faktörler, Türkiye’de yerleşmelerin gelişmesinde, nüfuslarının artmasında etkili olmuştur? Örnekler vererek arkadaşlarınızla tartışınız.

Bir Cevap Yaz.