Türk-İslam Devletlerinde Bilim

Türk-İslam Devletlerinde Bilim

• Oku! Seni yaratan Rabb’inin adıyla oku. (Ayet)
• Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? (Ayet)
• İlim Çin’de de olsa alınız. (Hadis)
• Bana bir harf öğretenin 40 yıl kölesi olurum. (Hz. Ali)
• İnsan bilmezse öğrenir, bilir; bildikten sonra arzusuna kavuşur.
• İnsan doğuştan âlim doğmaz, sonradan öğrenir; dil doğuştan konuşmaz, zamanla konuşmaya başlar.
• İnsan öğrenerek, âlim olur; bilgi sahibi olduktan sonra her işi yoluna girer.
Yusuf Has Hacib, çev.: Reşit Rahmeti ARAT, Kutadgu Bilig, s. 291.

Yukarıdaki sözlere göre Türk-Islam devletlerinin bilime verdiği önemi değerlendiriniz.

İslamiyet’in bilime önem vermesiyle Müslüman bilim insanları, Abbasiler Dönemi ile birlikte Yunancadan ve Hintçeden yaptıkları çeviriler ve orijinal fikirleri sayesinde felsefe, matematik, geometri, astronomi, tıp gibi bilim dallarında büyük ilerlemeler kaydettiler. Böylece İslam dünyasını dönemin en önemli ilim ve kültür merkezi hâline getirdiler.

Bilim insanlarının devlet tarafından desteklenmesi, bilimsel çalışmaların özendirilmesi ve açılan medreseler Türk- İslam devletlerindeki bilimsel gelişmeleri hızlandırdı.

Türk devlet adamlarının bilime ve bilim insanlarına verdikleri değer Semerkant, Buhara, Fergana ve Bağdat gibi şehirleri dönemin birer ilim ve kültür merkezleri hâline getirdi. Medreselerde yetişen değerli bilim insanları sayesinde dinî ilimler yanında tıp, astronomi, matematik, kimya, tarih ve coğrafya alanlarında dünyayı etkileyecek buluşlar yapılmış, çeşitli eserler yazılmıştır.

Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lügat’it Türk’te yer alan Dünya haritası

CEZERÎ’NİN TAVUS KUŞLU MAKİNESİ

Makine kaide üzerine oturtulmuş bir leğen, leğenin zemininden yükselen dört sütun ve sütunlar üzerinde de tavus kuşunu taşıyan iki kapılı bir hisardan oluşmuştur. Tavusun boynu yay gibi uzanmış ve gagası leğene doğrudur. Kuyruğu ise diktir. Tavusun gagasından su akar. O anda kapılardan biri açılır ve elinde sabun kavanozu tutan bir çocuk çıkar. Su akışı durduğunda diğer kapı açılır ve buradan da elinde havlu tutan bir çocuk çıkar.
Yrd. Doç. Dr. Yavuz UNAT, “El-Cezerî’nin Makine Yapımında Yararlı Bilgiler ve Uygulamalar Adlı Eseri”, Türkler Ansiklopedisi, C 1, s. 512.

Cezeri’nin tavus kuşlu makinesi

Atomun parçalanması konusunda Cabir Bin Hayyan şunları söylemiştir:

“Maddenin en küçük parçasında (atomda) yoğun bir enerji vardır.
Yunan bilginlerinin söylediği gibi bunun parçalanamayacağı söylenemez.
O da parçalanabilir. Parçalanınca da öyle bir güç (enerji) meydana gelir ki bir anda Bağdat’ın altını üstüne getirebilir…” Bu sözlerden asırlar sonra yapılan atom bombası, atıldığı şehirleri yerle bir etmiştir.
Abdülhakim KOÇİN, “Modern Kimyanın Kurucusu Cabir Bin Hayyan”,
Bilim ve Teknik, Kasım 1989, Sayı: 264, s. 31.

Yukarıdaki metinlere ve görsele göre Tiirk-İslam devletlerinde bilimsel çalışmalar hakkında neler söylenebilir?

Yukarıdaki tabloda Türk-İslam devletleri zamanında yaşamış bazı bilim insanları ve çalışmaları verilmiştir. Siz de araştırma yaparak tablodaki boşlukları tamamlayınız. Ayrıca bu dönemde yaşamış diğer bilim insanları ve çalışmalarını tabloya ekleyiniz.

Bir Cevap Yaz.