Sanayi İnkılabının Osmanlı Devletine Etkileri Nelerdir?

6. SANAYİ İNKILABI’NIN OSMANLI DEVLETİ’NE ETKİLERİ

Avrupa’da kol gücünün yerini buhar gücüyle çalışan makinelerin almasıyla birlikte üretim o güne kadar görülmedik ölçülerde arttı. Osmanlı Devleti ise Sanayi İnkılabı adı verilen bu değişimin dışında kaldı. Batılı sanayici ucuza ve bol miktarda ürettiği mallarla dünya pazarlarını ele geçirirken Osmanlı zanaatkârı el emeğine dayalı üretim yaptığı için daha az üretiyor ve pahalıya malediyordu. Böyle bir ortamda yerli üreticinin sanayileşmiş Avrupa devletleriyle rekabet edebilmesi mümkün değildi. Bu nedenle Osmanlı pazarları yabancı sanayi mallarıyla dolmaya, el tezgâhları ve atölyeler ise bir bir kapanmaya başladı. Bunun sonucunda da çok sayıda insan işsiz kaldı.

Sanayi İnkılabı, Osmanlı ülkesinde ham madde darlığına da yol açtı. Sömürgeci Avrupalıların artan ham madde ihtiyacını karşılamak amacıyla göz diktikleri yerler arasında Osmanlı toprakları da vardı. Yeni dönemde Avrupalı tüccarlar Osmanlı limanlarına gelerek ipek, yün, deri, bal mumu, boya maddeleri, yağ bitkileri gibi ham maddeleri yüksek fiyatlarla satın alıyorlardı. Batılı tüccarla aynı fiyatları vermekte zorlanan yerli esnaf ve zanaatkâr ise ham madde bulmakta zorluk çekiyordu.

Dışarıya satılan ham maddelerin işlenerek mamul madde hâline getirilmesi ve bunun yeniden Osmanlı pazarlarına girmesi Osmanlı yerli sanayisinin kurulup gelişmesi önünde büyük bir engel oluşturdu. Bu süreç aynı zamanda Osmanlı ekonomisinin sanayileşmiş Avrupa ülkelerinin kontrolü altına girmesine yol açtı. Diğer yandan ihracatın azalması, ithalatın artması nedeniyle Osmanlı dış ticaret dengesi Avrupalı devletler lehine bozulmaya başladı.

Osmanlı dış ticaret açığı 19. yüzyıl ortalarına doğru daha da arttı. 1838’de İngiltere ile imzalanan Balta Limanı Ticaret Antlaşması bu süreçte önemli bir dönüm noktası oldu. İlerleyen yıllarda diğer Avrupa devletleriyle de benzer içerikli antlaşmalar yapıldı. Osmanlı Devleti bu ticaret antlaşmalarıyla ithal mallardan aldığı gümrük vergilerini çok düşük düzeylere indirdi. Buna karşılık yerli tüccarın malını ülke içinde bir yerden başka bir yere taşırken ödediği vergilere dokunmadı. Üstelik o güne kadar sadece yerli tüccarlara tanınmış olan ticari ayrıcalıkları da kaldırdı. İthalatı arttırıcı etki yapan bu uygulamalar sonucunda Osmanlı pazarları yabancı malların istilasına uğradı. Rekabet gücü zayıflayan yerli tüccar ve zanaatkâr ise imalathanesine kilit vurmak zorunda kaldı. Örneğin Bursa ilinde 1843’te 20 bin parça dokuma üretilirken 1860’lara gelindiğinde bu sayı 3 bin parçaya kadar geriledi.

Bir Cevap Yaz.