Osmanlının Anadolu’da Siyasi Birliği Sağlama Çabaları

4. ANADOLU’DA SİYASİ BİRLİĞİ SAĞLAMA ÇABALARI

Osmanlı Devleti, Anadolu Türk siyasi birliğini kurma yolundaki ilk adımlarını Orhan Bey Dönemi’nde attı. Orhan Bey Karesioğulları Beyliği ile Ankara’daki Ahi Beyliği’ni Osmanlı Devleti’ne kattı. I. Murat ise oğlu Yıldırım Bayezit’i Germiyanoğulları beyinin kızıyla evlendirerek bu beyliğe ait Kütahya, Simav, Tavşanlı ve Emet’i çeyiz olarak Osmanlılara bağladı. Hamitoğulları Beyliği’nden ise 80 bin altın karşılığında Akşehir, Beyşehir, Seydişehir, Yalvaç ve Isparta’yı aldı.

Osmanlı Devleti, Germiyanoğulları ve Hamitoğulları Beyliklerine ait toprakları kendisine bağladıktan sonra Karamanoğulları Beyliği ile komşu oldu. Türkiye Selçuklu Devleti’nin devamı ve mirasçısı olduklarını iddia eden Karamanoğulları, Anadolu Türk siyasi birliğini kurma konusunda Osmanlılarla rekabet halindeydi. Bu nedenle I. Murat Dönemi’nde başlayan Osmanlı-Karamanoğlu mücadelesi Yıldırım Bayezit Dönemi’nde de devam etti. Yıldırım Bayezit, Karamanoğullarının diğer bazı beyliklerle birlikte Osmanlı topraklarına saldırması üzerine 1390 yılında Anadolu Seferi’ne çıktı. Bu seferi sırasında padişah Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları ve Hamitoğulları ile Germiyanoğulları Beyliklerine son verdi. Ardından da Konya’yı kuşatarak Karamanoğlu beyini barış istemek zorunda bıraktı. Yapılan antlaşmayla Çarşamba Suyu’nun batısında kalan yerler Osmanlı topraklarına katıldı. Yıldırım Bayezit ertesi yıl Candaroğulları Beyliği üzerine sefere çıktı ve Sinop dışında kalan topraklarını alarak bu beyliğe son verdi. Ayrıca Amasya ve Merzifon’u da topraklarına kattı.

Osmanlıların Balkanlarda Haçlılarla uğraşmasını fırsat bilen Karamanoğulları yeniden saldırıya geçtiler. Bunun üzerine 1397 yılında Anadolu Seferi’ne çıkan Yıldırım Bayezit, Konya’yı alarak Karamanoğulları Beyliği’ne son verdi. Ardından da Sivas, Kayseri, Divriği, Niksar, Elbistan ve Malatya’yı ele geçirerek sınırlarını doğuda Fırat Nehri’ne kadar genişletti (Harita 1.5). Böylece Anadolu Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağlayan ilk Osmanlı padişahı oldu.

Osmanlı Devleti’nin Anadolu Türk siyasi birliğini sağlamak istemesinin nedenleri neler olabilir?

1402 Ankara Savaşı öncesinde Osmanlı Devleti

Osmanlı Devleti Yıldırım Bayezit Dönemi’nde doğuda Akkoyunlular ve Karakoyunlular Devletleri ile komşu oldu.  Yıldırım Bayezit Dönemi’nde Osmanlılar güneyde Memluklularla komşu oldular. Yıldırım Bayezit’in Maraş ve çevresini elinde tutan Dulkadiroğulları Beyliği’nin topraklarını ele geçirmesi bu beylik üzerinde hak iddiasında bulunan Memlukluları rahatsız etti. Memluklular bu nedenle Timur’a karşı Osmanlı Devleti’nin yanında yer almadılar. Böylece ileride savaşa dönüşecek olan Osmanlı-Memluk mücadelesinin ilk işaretini verdiler.

Osmanlı-Memluk mücadelesinin temel nedenleri neler olabilir?

Karakoyunlular Devleti (1365-1469)

14. yüzyılın ikinci yarısında, Van Gölü kıyısındaki Erciş merkez olmak üzere kurulmuş bir Türkmen devleti olan Karakoyunluların kurucusu, Oğuzların Yıva boyundan gelen Bayram Hoca’dır. Kuzeyde Erzurum’dan güneyde Musul’a kadar uzanan toprakları hâkimiyeti altına alan Bayram Hoca’nın ardından devletin başına sırasıyla Kara Mehmet ve Kara Yusuf geçtiler. Karakoyunlular, bu hükümdarlar döneminde Akkoyunlular ve Timur Devleti ile mücadele ettiler. Timur ile Yıldırım Bayezit arasındaki mücadelede Osmanlıların yanında yer alan Karakoyunlular 1469’da Akkoyunluların saldırılarıyla siyasi varlıklarını kaybettiler.

Karakoyunlular, imar faaliyetleriyle Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine katkıda bulundular.

Akkoyunlular Devleti (1350-1502)

Oğuzların Bayındır boyundan gelen Akkoyunlular, 14. yüzyılın ortalarına doğru Diyarbakır ve çevresini yurt tutarak Doğu Anadolu’da siyasi bir güç olarak ortaya çıktılar. Bu yüzyılın sonlarında başa geçen Kara Yülük Osman Bey zamanında güçlü bir devlet hâline gelen Akkoyunlular, 1398’de Sivas’ı alarak Osmanlılarla komşu oldular. Kara Yülük Osman Bey, Osmanlı Devleti’ne karşı bir taraftan Memluklularla anlaşırken diğer yandan Anadolu’yu istila etmeye hazırlanan Timur’un yanında yer aldı. Akkoyunlu Devleti, Uzun Hasan Dönemi’nde Anadolu’nun Doğu kısımlarını, Irak’ı, İran’ı ve Horasan’a kadar olan yerleri ele geçirerek güçlendi. Akkoyunlular ile Osmanlılar arasında Anadolu’ya hâkim olma konusunda yaşanan rekabet, 1473 yılında yapılan Otlukbeli Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin üstünlüğüyle sonuçlandı. Bu yenilginin ardından gerileme sürecine giren Akkoyunlu Devleti’ne Safevi Devleti’nin kurucusu Şah İsmail son verdi.

Akkoyunlu hükümdarları askerî ve siyasi bakımdan güçlü bir devlet kurmaya çalışırken bir yandan da ülkelerinde bilim ve sanatın gelişmesine önem verdiler. Bu amaçla İran, Irak, Maveraünnehir ve Türkistan’ın bilim, sanat ve edebiyat insanlarını korudular. Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan, ünlü astronom ve matematikçi Ali Kuşçu’ya büyük saygı göstermiş ve Osmanlı Devleti ile barış görüşmelerinde onun yardımını istemişti.

Bir Cevap Yaz.