Osmanlı Para ve Finansman Sistemi Özellikleri Nelerdir?

Osmanlı Para ve Finansman Sistemi Özellikleri Nelerdir?

II. Mehmet tarafından Serez Darphane Emini’ne verilen kanun­nameden …

1.     Oraya varıp tam bir emanet ve doğruluk ile emin olarak zaman kaybetmeden işleri kaydede. Eminin bilgisi olmadan hiçbir şey yapılmaya.

2.     Halkın gümüşü darphaneye geldi­ğinde emin terazi yanında otura ve kontrol ede. Gümüş tartılıp alındıktan sonra gümüşün eritildiği yere varıp kepçeyi gözetleye. Gereği gibi kontrol ede ki arasında yaramaz nesne kalmaya.

3.     Darphane içinde sikke emiri ustalar sikke kalıplarını evlerine alıp gitmeyeler hazinede bırakalar…

4.     Darphane emini gümüş akçeyi sahibine vere. Ayar sahibi gümüşü tartıp alırken sahibine zulüm etmeye, vezni tam ayarlaya.

Prof. Dr. Şevket PAMUK, Osmanlı Ekonomisi ve Kurumları, s. 75 (Düzenlenmiştir.).

  • Yandaki metne göre Osmanlı Devleti’nin madenî para sistemine yönelik aldığı tedbirleri ve bunun nedenlerinin neler olabileceğini belirtiniz.
  • Günümüz ekonomisinde kullanılan para sistemi hangisidir? Paranın değerini korumak amacıyla hangi tedbirler alınmaktadır?

Bütün geleneksel ekonomilerde olduğu gibi Osmanlı ekonomisi de madenî para sistemine dayanıyordu. Devlet altın ve gümüşün eşya olarak kullanılmasının önüne geçmeyi ve özellikle para olarak kullanılmasını amaçlıyordu. Ülkedeki altın ve gümüş miktarının değişmesi ekonomik dengelerin bozulmasına yol açıyordu. Bu nedenle ülkeye kıymetli maden girişi teşvik edilmiş çıkışı ise yasaklanmıştır. Böylece piyasanın ihtiyacı olan para finanse edilerek para arzının yeterli seviyede olması amaçlanmıştır. Maden darlığı durumunda yandaki tabloda da görüldüğü üzere paranın içindeki bakır oranı çoğaltılarak (kızıl akçe) veya paranın kenarları kırpılarak (tağşiş) devalüasyon gerçekleştiriliyordu.

Osmanlı Devleti’nde paranın basıldığı darphaneler üçer senelik dönem­ler için iltizam yöntemiyle kiraya verilen işletmelerdi. Para basılması için gerekli olan sikke kalıpları, mahallî darphanelere İstanbul’dan gönderilirdi. Ülkede kullanılan yabancı paralar ve madenler tartıyla alınır, karşılığında yeni basılan Osmanlı parası verilirdi. Bu şekilde serbest darp hakkıyla hem darphane hem de hazine sürekli gelir elde ederdi. Osmanlı ülkesinde birçok şehirde (Edirne, Bursa, Urfa, Üsküp vd.) darphane açılmasının bir sebebi de ulaştırma ve nakliyat imkânlarının kısıtlı olmasıydı.

Osmanlılar XIX. yüzyıla kadar madenî para kullanmışlardı. Madenden kesilen yassı, yuvarlak parçacıklara sikke; gümüşten kesilen sikkelere akçe; altından kesilen sikkelere sikke-i hasene denirdi. Piyasadaki diğer sikkelerin değerleri akçeye göre belirlenirdi. (Başlangıçta 1 altın= 60 akçe idi.). Zamanla içeride ve dışarıdaki iktisadi şartların değişmesiyle akçe değer kaybettiği için XVIII. yüzyılda kullanılmaz hâle geldi. Muhasebe kayıtlarında para, günlük yaşamda ise daha çok kuruş ve altın kullanılmaya başlandı. Tanzimat Dönemi’nde 1840’da çıkarılan “kaime” adlı kâğıt para karşılığı olmayıp bono olarak düşünülmüştü.1844’te 20 kuruş değerinde “mecidiye” adıyla yeni para çıkarıldı.100 kuruş bir Osmanlı lirası olarak belirlendi ve temel para birimleri kuruş ve mecidiye oldu.

Bir Cevap Yaz.