Osmanlı Ekonomisinin Doğal Kaynakları Nelerdir?

Ekonomi kavramı hakkında neler söyleyebilirsiniz?

Ekonominin toplumlar ve devletler için önemi konusunda neler düşünüyorsunuz?

1. OSMANLI EKONOMİSİNİN DOĞAL KAYNAKLARI

a. İnsan

Osmanlı Devleti’nde ekonomik faaliyetler reaya adı verilen insanlar tarafından yürütülürdü. Reayayı vergi veren köy, kasaba ve şehir halkı ile göçebeler meydana getirirdi. Bunlardan kasaba ve şehir halkı genellikle çeşitli zanaat dallarında üretim yapar ve ticaret ile uğraşırdı. Köylüler çiftçilik, göçebeler ise hayvancılık yaparak geçimlerini sağlarlardı.

Ekonomisinin temeli tarıma dayanan Osmanlı Devleti’nde köylülerin önemli bir yeri vardı. Bu nedenle devlet, tarım üretimini arttırmak için başlangıçtan itibaren köyler kurarak konargöçerlerin yerleşik hayata geçmelerini teşvik etti. Bu amaçla Rumeli’de fethedilen yerlere göçebeleri yerleştirerek hem buraların Türkleşmesini hem de boş toprakların tarıma açılmasını sağlamaya çalıştı.

Osmanlı Devleti’nde köy ve kasaba halkı, devletin izni olmadan oturduğu yeri terk edip başka bir yere gidemezdi. Devlet üretimin devamlılığını sağlamak amacıyla izinsiz göç etmeyi yasaklamıştı. Aynı şekilde toprağını boş bırakan köylülere de çeşitli yaptırımlar uygulamıştı.

Osmanlı Devleti için toprakları üzerinde yaşayan insanların sayısını ve bu insanların ekonomik durumlarını bilmek büyük önem taşıyordu. Çünkü vergilerin tam olarak toplanabilmesi buna bağlıydı. Bu amaçla devlet, fethettiği yerlerin ve buralarda yaşayan insanların özelliklerini ayrıntılı biçimde defterlere kaydederdi. Tahrir defterleri denilen bu defterlerde insanların medeni hâllerinden sağlık durumlarına, mesleklerinden mal varlıklarına kadar her türlü bilgiye yer verilirdi. Tahrir defterlerinde vergi mükellefleri, bunların ödedikleri vergiler ve vergiden muaf olanlar belirtilirdi. Ayrıca herhangi bir yerde bulunan arazilerin durumu ile cami, han, hamam, çarşı, kervansaray, tekke, zaviye, manastır ve kiliseler hakkındaki bilgiler de bu defterlere işlenirdi. Tahrirler belli zamanlarda ve gerekli hâllerde güncellenirdi.

Osmanlı Devleti’nin toplam nüfusu, Oğuz boylarının göçleri, Anadolu’daki beyliklerin katılımı ve fetihler nedeniyle sürekli olarak arttı. Ülke ekonomisinin büyük ölçüde tarıma dayalı olması nedeniyle nüfusun büyük bölümü köylerde yaşıyordu.

b. Toprak

Osmanlı Devleti’nde topraklar, İslam hukuku esas alınarak sınıflandırılır ve idare edilirdi. Buna göre toprak, ülkeyi Allah adına yöneten padişaha aitti. Padişah toprağı istediği gibi tasarruf edebilirdi. Fethedilen bir araziyi askerlerine verebileceği gibi devlet malı veya vakıf hâline de getirebilirdi. Bununla birlikte fethin nasıl yapıldığı da önemliydi. Savaş yoluyla alınan yerlerde toprakların yeni sahibi padişah olurdu. Osmanlı hâkimiyetini kendiliğinden kabul edenlerin mülkiyet haklarına ise dokunulmazdı.

Osmanlı toprakları, mülk ve mülk olmayan topraklar olmak üzere genel olarak ikiye ayrılırdı. Mülk toprakların mülkiyeti ve tasarruf hakkı şahıslara aitti. Mülk sahibi toprağını satabilir, hibe edebilir veya vakıf hâline getirebilirdi. Mülk topraklar öşri ve haraci topraklar olmak üzere ikiye ayrılırdı. Mülkiyeti Müslümanlara ait olan arazilere öşri topraklar denirdi. Bu toprakların sahipleri, elde ettikleri ürünün onda birini öşür adıyla devlete verirlerdi. Haraci topraklar mülkiyeti gayrimüslimlere ait olan arazilerdi. Bu arazilerin sahipleri devlete haraç adıyla vergi öderlerdi. Haraç ikiye ayrılırdı. Birincisi, toprağın büyüklüğü ve verimlilik durumuna bağlı olarak yılda bir defa nakdî olarak ödenirdi. İkincisi ise elde edilen ürün üzerinden ayni olarak verilirdi.

Osmanlı Devleti’nde arazilerin büyük bölümü mülk olmayan topraklardı. Mirî arazi olarak adlandırılan bu toprakların mülkiyeti devlete aitti. Devlet mirî arazileri genellikle tımar sistemi içinde değerlendirirdi. Tımar sistemine göre mirî arazilerin kullanım hakkı, toprağı işlemek şartıyla, üzerinde yaşayan halka bırakılırdı. Osmanlı Devleti’nde mirî toprakların bir bölümü tımar sistemi dışında tutulurdu. Bu topraklar yine devlet tarafından, çeşitli hizmetlerin görülmesini sağlamak amacıyla mukataa, paşmaklık, yurtluk, ocaklık, malikâne ve vakıf adlarıyla bölümlere ayrılmıştı.

Osmanlı toprak sistemi

Bir Cevap Yaz.