Oluşum Şekillerine Göre Göller Kaça Ayrılır?

Oluşum Şekillerine Göre Göller Kaça Ayrılır?

Göller, oluşum şekillerine göre aşağıdaki Şemadaki gibi sınıflandırılır.

A. Doğal göller

İç ve dış kuvvetlerin meydana getirdiği doğal çukurluklarda su kütlelerinin birikmesi sonucunda oluşan göllerdir. Doğal göller, altı ana grupta incelenir.

1. Tektonik göller

Tektonik hareketler sonucu yer kabuğunun çukurlaşan kesimlerinde suların birikmesiyle meydana gelen göllerdir. Dünya’nın en büyük gölleri genelde tektonik kökenlidir. Nyasa, Tanganyika ve Baykal gölleri örnek olarak gösterilebilir.

2. Karstik göller

Karstik bölgelerde erime ve çökme sonucunda meydana gelen obruk gibi çukurlarda suların birikmesiyle oluşan göllerdir. Yüz ölçümleri küçüktür. Kimyasal çözülmenin fazlalığı nedeniyle bu göllerin suları genelde tatlı değildir. Slovenya ve Hırvatistan’ın Karst Bölgesi’nde, Türkiye’de Ege ve Akdeniz’de yaygın olarak görülür.

3. Volkanik göller

Volkanik faaliyetler sonucu oluşan ve dokuzuncu sınıftaki coğrafya derslerinde öğrendiğiniz krater, kaldera ve maar gibi volkanik kökenli çukurlukların içerisinde meydana gelen göllerdir. Volkanik göller, oluştukları yere göre isimlendirilir: krater
gölü, kaldera gölü ve maar gölü gibi. Volkanik arazilerin yaygın olduğu alanlarda sıkça görülür.

4. Buzul (Sirk) gölleri

Buzul aşındırmasıyla meydana gelen ve sirk adı verilen çukurlar içerisinde suların birikmesi sonucu oluşan göllerdir. IV. jeolojik zamanın buzul dönemlerinde, buzullar altında kalan İskandinavya ve Kanada’da ve yüksek dağlık bölgelerde sıkça görülen ve yüz ölçümü genellikle küçük olan göllerdir.

Avusturya Alplerinde bir sirk gölü

5. Set gölleri

Vadi veya koy gibi uzun çukurlukların önünün farklı doğal olaylar nedeniyle kapanması sonucu meydana gelen göllerdir. Kapladıkları alanlar genellikle azdır. Oluşumlarına göre farklı set göllerinden söz edilebilir:

• Akarsu biriktirmesi sonucu oluşan birikinti konilerinin zamanla büyüyüp genişleyerek bir vadinin önünü kapatması sonucu meydana gelen göllere alüvyal set gölü  denir.

Alüvyal set gölü (Emerald Gölü-Kanada)

• Volkanik materyalin bir vadinin önünü kapatması sonucu oluşan göllere volkanik set gölü  adı verilir.

Volkanik set gölü (Erçek Gölü-Van)

• Heyelan sonucunda yamaçtan kopan materyalin bir vadinin önünü kapatması sonucu oluşan göllere heyelan set gölü denir.

Heyelan set gölü (Young River Gölü-Yeni Zelanda)

• Buzul aşındırması sonucu oluşan morenlerin buzul vadisinin önünü kapatması sonucu meydana gelen göllere moren set gölü  adı verilir.

Moren set gölü (Yalnızçam Dağları-Artvin)

• Sığ koyların önünün kıyı okları ve kordonları ile kapanması sonucu oluşan göllere ise kıyı set gölü adı verilir.

Kıyı set gölü (Karaboğaz Gölü-Türkmenistan)

6. Karma yapılı göller

Bazı göllerin oluşumunda birden fazla etmen birinci derecede etkili olmuştur. Bu tip göllere karma yapılı göller adı verilir. Örneğin, Arnavutluk ve Makedonya sınırında yer alan Ohri Gölü’nün oluşumunda tektonik ve karstik faktörler etkili olmuştur.

B. Yapay Göller (Barajlar)

Vadi önlerinin insanlar tarafından yapay setlerle kapatılması sonucu oluşan göllerdir. Barajlar taşkınları önleme, sulama yapma veya elektrik enerjisi üretme gibi amaçlarla yapılır. Barajlar, bir ülkenin enerji üretiminin en doğal ve en ucuz yollarından birini sağlar. Ancak yüz ölçüm olarak çok büyük alanlar kaplayan barajlar ekolojik dengeyi olumsuz yönde etkileyebilmektedir.

Bir Cevap Yaz.