İlk Türk Devletlerinde Devlet Anlayışı

Türklerde Devlet Teşkilatı

1- Ünite kapağındaki bayrakların hangi Türk devletlerine ait olduğunu araştırınız.
2- İlk Türk devletlerinin kuruldukları yerleri tarih atlası üzerinde gösteriniz.
3- Türk devletlerinin kurulduğu bölgelerin coğrafi özelliklerini araştırarak bu özelliklerin devlet teşkilatını nasıl etkilediğini tartışınız.
4- Orhun Kitabeleri’nde Türk devlet teşkilatına ait hangi bilgilerin olduğunu araştırınız.
5- İlk Türk devletlerinde halkın yönetimdeki rolü neler olabilir?
6- Türk-İslam devletlerinin kuruldukları yerleri dikkate alarak Türklerin devlet teşkilatında hangi medeniyetlerden etkilenmiş olabileceklerini belirleyiniz.
7- İlk Türk-İslam devletlerinin devlet teşkilatı hakkında bilgi alabileceğimiz kaynaklar hangileridir?
Osmanlı Devleti’nin kurulduğu bölgeyi dikkate alarak devlet teşkilatının oluşumunda hangi medeniyetlerin etkileri görülmektedir?
8- Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesinin sebepleri nelerdir?
9- Monarşi ve meşrutiyet nedir? İki yönetim şeklinin benzer ve farklı yönlerini araştırarak belirtiniz.
10- Güçler birliği ve güçler ayrılığı ne demektir?

1. İlk Türk Devletlerinde Devlet Anlayışı

Oğuz Kağan oğullarına ok ve yay verirken

OK VE YAY MÜNASEBETİ

Oğuz Kağan altı oğlu ile birlikte dünyayı fethedip cihangir olduktan sonra anayurduna döndü. Büyük bir kurultay topladı ve halka şölen verdi. Üç büyük oğlu “Bozoklar” sağda, üç küçük oğlu “Üçoklar” solda oturdu. Oğuz Kağan oğullarına şöyle seslendi:

“Ey oğullarım, ben çok savaştım, artık çok yaşlandım. Düşmanlarımı ağlattım; dostlarımı sevindirdim. Gök Tanrı’ya borcumu ödedim.”

Daha sonra Oğuz Kağan yurdunu oğulları arasında taksim etti. Ok-yay münasebetine göre Üçokların Bozoklara tabiyetini bildirdi. Töreye ve birliğe bağlı kalmalarını vasiyet etti

ÇİNLİLERE GÖRE UYGURLAR

MS X. yüzyılda Turfan’a gelen Çin elçisi Uygurlar hakkında şunları söylemiştir: “Onların devletinin içinde hiçbir fakir insan yoktur; yiyeceği olmayanlara devlet hesabından yardım edilir. Onların birçokları yüz yaşına kadar yaşar. Olgunluk çağına erişmeden ölenler hiç görülmemiştir.”

SOSYAL ADALET

“Aşina” adlı bir Kök Türk beyi de maddi refahı artırmak için halktan 10 yıl hiç vergi almamış ve bu yüzden kendisi yoksul duruma düşmüştür. Bazı beyler, onun bu durumunu alay konusu yapmak istemişlerdir. Fakat o “Ben ancak halkım zengin olunca huzur duyarım.” diyerek cevap vermiştir.

Yukarıdaki resim ve metinleri inceleyerek Türklerdeki devlet anlayışının esaslarını tespit ediniz.

Türklerde bugünkü anlamda devlet, “il” (el) kelimesi ile ifade edilmiştir. Budunların (milletlerin) bir yönetim altında birleştirilmesiyle oluşan il, vatanı koruyarak milleti huzur ve barış içinde yaşatmayı amaçlayan siyasi bir teşkilattır.

“İl” kelimesi aynı zamanda barış anlamında da kullanılmıştır. Bunun temel sebebi Türklerde devletin ve barışın birbirini tamamlayan iki unsur olarak görülmesidir. Bu iki unsurun sürekliliğini sağlamak isteyen devlet yöneticileri, devletin temelini adalet üzerine oturtmuşlar, ülke içinde adaleti sağlamayı en önemli yükümlülük olarak kabul etmişlerdir. Buna bağlı olarak halkın da devlet adamlarında aradığı ilk özellik herkese adil davranmaları olmuştur.

Türk devletlerinde “kut” adı verilen yönetme yetkisini Gök Tanrı’dan alan kağan, bu yetkiyi sadece kendi devletinde değil yeryüzündeki bütün insanlar üzerinde kullanmayı düşünmüştür. Bu doğrultuda kağan, dünyayı hâkimiyeti altına alarak yönettiği bütün insanları adaletli bir yönetim ile huzur, refah ve barış ortamında yaşatmayı görev kabul etmiştir. “Türk cihan hâkimiyeti” olarak adlandırılan bu görev ilk Türk devletlerinden başlayarak süreklilik arz eden millî bir ülkü hâline gelmiştir.

Eski Türklerde “H (devlet) gider, töre (hukuk kuralları) kalır.” sözü kullanılmaktadır. Bu söz dikkate alınarak devlet, töre vb. ile ilgili neler söylenebilir?

Türk devletlerinde genellikle keyfî bir yönetim uygulanmamış ve devlet belirli kurallara göre idare edilmiştir. Yeni kurulan devlette ya da iktidar değişikliğinde kağanın yaptığı ilk icraat töreyi tespit etmektir. Töreye uymayan kağandan Gök Tanrının kut yetkisini aldığına inanılmıştır. Bu nedenle halk nezdinde saygınlığını kaybeden kağan kurultay tarafından iktidardan uzaklaş­tırılmıştır.

Türklerde devletin halkla ilişkisi baba-evlat anlayışı şeklindedir. Devlet halkın her türlü ihtiyacını karşılayıp sosyal adaleti sağlamak, halk da devlete karşı üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmek zorundadır.

TÜRKLERDE DEVLET ANLAYIŞI

  • Devlet için “baba” sıfatı kullanılmıştır. Toprak ise “devlet baba”nın koruduğu “ana vatan” şeklinde ifade edilmiştir.
  • İcraatlarından memnun olunmayan başarısız yöneticiler kurultay tarafından yönetimden uzaklaştırılmıştır.
  • Halk, yöneticiler tarafından Tanrı’nın emaneti olarak kabul edilmiştir.

ilk Türk devletlerindeki devlet anlayışı ile bugünkü devlet anlayışı arasında ne gibi benzerlikler vardır?

Türklerde devlet “bağımsızlık, halk, ülke ve teşkilat” olmak üzere birbirini tamamlayan dört unsurdan meydana gelmiştir.

Bir Cevap Yaz.