Cumhuriyet Döneminde Türk Sanatı Nasıl Gelişmiş Örnekleri Nelerdir?

Cumhuriyet Döneminde Türk Sanatı Nasıl Gelişmiş Örnekleri Nelerdir?

ATATÜRK DİYOR Kİ…

… Duygularını, inceliğini, ruhunu yükseltmek için yapılması gereken şeylerde ilgisiz olan millet, medeni gereklere tamamı ile başvurmuyor demek¬tir. Resim yapmayan, heykel yapmayan, güzel sanatları anlamayan bir milletin noksanı var demektir. Böyle bir milletin ilerleme yolunda yeri yoktur. Hâlbuki Türk milleti bütün doğuştan gelen özellikleriyle en medeni, en gelişmiş bir millet olmaya layıktır ve olacaktır.

… Türk milletinin tarihî bir özelliği de güzel sanatları sevmek ve onda yükselmektir. Bunun içindir ki milletimizin yüksek karakterini, yorulmaz çalışkanlığını, yaratılıştan gelen zekâsını birbirine bağlılığını, güzel sanatlara sevgisini ve millî birlik duygusunu durmadan her türlü araç ve önlemlerle besleyerek geliştirmek millî ülkümüzdür.

Atatürk’ün sözlerinden yola çıkarak onun sanat anlayışı hakkındaki düşüncelerini açıklayınız. Cumhuriyetin ilk yıllarında sanat alanında hangi gelişmelerin olabileceğini belirtiniz.

Atatürk, çağdaş dünyada sanatı medeni milletler içinde yer almanın vazgeçilmez şartı olarak kabul etmiş, sanatçıların yetişmesine büyük önem vermiştir. Bunun sonucu olarak cumhuriyetin ilk yıllarında yetenekli gençler Ankara İkinci vakf Hanı, resim, müzik, heykel ve edebiyat öğrenimi için Avrupa başkentlerine gönderilmiştir.

Cumhuriyet Dönemi Mimari Özellikler

MİMAR KEMALETTİN BEY ANLATIYOR

1891’de Mühendis Mektebinden mezun oldum. Almanya’da mimarlık eğitimi aldıktan sonra ülkeme dönüp çeşitli devlet kademelerinde görev aldım. II. Meşrutiyet’in getirdiği hürriyet ortamında, rejimin sağlıklı işlemesi için cemiyet faaliyetlerine katıldım. Bir “Osmanlı aydını” olarak mesleğimin gereğini yerine getirmek ve meslektaşlarımın haklarını savunmak için Osmanlı Mühendis ve Mimarlar Cemiyetini kurdum. Birinci Ulusal Mimarlık Akımının önde gelen temsilcilerinden biri oldum.
Yaşadığım dönemde İstanbul’da gayrimüslim mimarlar tarafından Türk sanatına tamamen yabancı bir takım binalar yapılmıştı. Belli bir üslubu olmayan, Gotik ve barok karışımı camiler, saraylar karmaşık süs motifleri olan çeşmeler vb. yapılmıştır. Yunan sanatından Hint sanatına kadar gelmiş geçmiş bütün üsluplar bu eserlerde birbirine karışmıştı. Bu ortamda mensup olduğum mimarlık akımını temsilen Ankara Gazi İlk Muallim Mektebi, İstanbul Bebek ve Bostancı camilerini vd. inşa ettim.
Sezer TANSUĞ, Çağdaş Türk Sanatı, s. 143-147 (Düzenlenmiştir.).

Yukarıdaki metne ve görsele göre I. Ulusal Mimarlık Akımının gelişmesinde neler etkili olmuştur ?

Osmanlı Devletinin son zamanlarında Batı’yla siyasi ve ekonomik ilişkilerini geliştirmesi, kültürel alanda da etkileşimi beraberinde getirmiştir. Bu etkileşimin bir sonucu olarak mimari alanda yabancı akımlar etkili olmaya başlamıştır.
II. Meşrutiyet’in ilanından sonra kendini hissettirmeye başlayan milliyetçilik akımı, Osmanlı mimarlarını da etkilemiştir. Osmanlı mimarisini Batı etkilerinden kurtarmak isteyen mimarlar, “I. Ulusal Mimarlık Akımı” etrafında toplanmıştır. Bu akıma göre Selçuklu ve Osmanlı’dan gelen mimari ögeler Batı tarzlarıyla birleştirilmelidir.

Ulusal Mimarlık Akımı 1930 yılına kadar etkisini sürdürmüştür. Bu dönemde yapılan eserlerde Klasik Osmanlı Dönemi’nde görülen sütun ve kemerler yeniden kullanılmıştır. Yapıların cephe, giriş ve köşeleri kubbelerle hareketlendirilerek, yapı planları Batı’dan alınırken süslemede Türk çinileri kullanılmıştır. Ali Talat Bey, Mimar Kemalettin Bey, Vedat Tek dönemin ünlü mimarları arasındadır.

1940-1950 yılları arası gelişen “II. Ulusal Mimarlık Akımı” Selçuklu ve Osmanlı geleneğini devam ettirmiştir. Bu dönemdeki sivil mimarlık özellikle Türk evinin etkisinde kalmıştır. Akımın temsilcisi sanatçılar anıtsal boyutlu simetrik eserlerinde kesme taş kullanmışlardır. Dönemin önemli eserlerinden biri olan Anıtkabir, Emin Onat ve Orhan Arda tarafından yapılmıştır.

Cumhuriyet döneminde müzik nasıl gelişmiştir?

Cumhuriyet Döneminde inkılapların da etkisiyle müzikte daha çok Klasik Batı müziğine önem verildi. 1924 yılında ortaöğretime müzik öğretmeni yetiştirmek amacıyla Millî Eğitim Bakanlığına bağlı olarak Musiki Muallim Mektebi kuruldu. Sanatçı yetiştirme işlevini de üstlenen kurum, zamanla Ankara Devlet Konservatuvarına dönüştü. Diğer taraftan yetenekli gençler müzik eğitimi için Avrupa ülkelerine gönderildi. Batı’da çok sesli sanat müziğinde sesini ilk duyuran Türk sanatçı Cemal Reşit Rey oldu. Öğrenimlerini devlet adına yurt dışında yapan Ulvi Cemal Erkin, Hasan Ferit Alnar, Ahmet Adnan Saygun, Necil Kazım Akses dönüşlerinde Ankara Musiki Muallim Mektebinin öğretmen kadrosuna katıldılar. Bu sanatçılar Türk sanat tarihinde “Türk Beşleri” olarak anıldılar. Eserlerinde genellikle Batı müziği ilkelerini halk müziğinden gelen ögelerle birleştirdiler. Bu müzisyenlergörüşleriyle Cumhuriyet Dönemi müzik eğitim sisteminin yer alan oluşumunda önemli rol oynadılar.

Cumhuriyet dönemi güzel sanatların gelişimi

Yandaki görselden hareketle Cumhuriyet Dönemi’nde heykel ve kabartma sanatının gelişimi ile işlenen kompozisyonlarla ilgili neler söylenebilir?

Türkiye’de heykel sanatı ile ilgili çalışmalar 1883’te kurulan Sanayi-i Nefise Mektebinde başlamıştır. Cumhuriyetle birlikte heykel sanatında önemli geliş¬meler yaşanmıştır. Ülkemizde heykel sanatçısının az olması nedeniyle öğrenciler Avrupa’ya eğitime gönderilmiş, yurt dışından da heykeltıraşlar getirtilmiştir. Ülkemizin değerlerinin gün ışığına çıkarılması için arkeolojik kazılara başlanmıştır. Ayrıca heykel ve kabartmalarda Kurtuluş Savaşı ve inkılaplar konu alınmıştır. Bu dönemin ilk heykeltıraşları çok sayıda Atatürk büstü yapmışlardır. Sanatçılar heykellerde taş, mermer, bronz, ahşap, alçı gibi malzemeler kullanmışlardır

Dönemin ünlü heykeltıraşları arasında yabancılardan Heinrich Krippel (Henri Krippel), Pietro Canonica (Pietro Kanonika) yerli sanatçılardan Ratip Aşir Acudoğlu, Ali Hadi Bara, Zühtü Müridoğlu vb. gösterilebilir.

Türk sanatında Uygurlarla başlayan minyatür, XVIII. yüzyılda giderek etkinliğini yitirmiş, yerini resim sanatına bırakmıştır. Sultan Abdülaziz Dönemi’nde Avrupa’ya gönderilen ilk resim sanatçıları Türkiye’de resim sanatının gelişmesinde etkili olmuştur. Şeker Ahmet Paşa, Osman Hamdi Bey, Süleyman Seyyid Bey ve Hüseyin Zekai Paşa bu dönemde yetişen ünlü ressamlardır.

1883’te kurulan Sanayi-i Nefise Mektebi resim sanatını yönlendiren en önemli eğitim kurumu olmuştur. Bu kurum 1928 yılında Güzel Sanatlar Akademisi, 1982’de Mimar Sinan Üniversitesi adını almıştır. Bu okuldan mezun olan İbrahim Çallı, Hüseyin Avni Lifij, Namık İsmail vb. Türkiye’de resim sanatının gelişmesinde önemli rol oynamışlardır. “1914 Kuşağı” adıyla da anılan bu sanatçılar etkinliklerini Osmanlı Ressamlar Cemiyeti aracılığıyla çıkardıkları dergilerdeki yazılarla ve açtıkları sergilerle sürdürmüşlerdir.

1929’da Bağımsız Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği kurulmuştur. Türk öğretmenlerinin yetiştirdiği ilk kuşak olan bu ressamlar Türk resim sanatında yeni bir dönemin öncüsü olmuş ve resim sanatının benimsenmesi için büyük çaba harca¬mışlardır. Bu sanatçılar Osmanlı Devleti, Kurtuluş Savaşı, cumhuriyetin ilk yılları ve Atatürk’ün başlattığı yeniliklerle ilgili resimler yapmışlardır.

1933’te bazı ressamlar Türk resminde modern bir atılımı gerçekleştirmek amacıyla bir araya gelip “D Grubu”nu kurmuşlardır. Bu ressamlar Türk resim sanatının Avrupa sanat akımları doğrultusunda gelişmesi gerektiğini savunmuşlardır. Eserlerinde kübist anlayışın etkisinde kalmışlardır. 1947’den sonra bu grup dağılmış, sanatçıların her biri kendi resim anlayışında çalışmalarına devam etmiştir.

Cumhuriyet dönemi edebiyatının gelişimi

Cumhuriyetin kurulmasıyla birlikte, her alanda olduğu gibi edebiyat ve sanatta da yeni bir dönem başlamıştır.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında, daha önce Millî Edebiyat akımı etkisinde şiirler yazan Beş Hececiler, hece ölçüsüyle şiir yazmayı sürdürmüştür. Bu dönemde Beş Hececilerden ayrı olarak Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Haşim, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Kutsi Tecer, Ahmet Muhip Dıranas gibi şairler de önemli eserler vermişlerdir. 1928’de Yedi Meşaleciler olarak bilinen topluluk ortaya çıkmıştır. Yine bu yıllarda Cahit Sıtkı Tarancı ile Fazıl Hüsnü Dağlarca dönemin diğer önemli şairleridir. Hikâye ve romanda; Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Reşat Nuri Güntekin, Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal ve Peyami Safa dönemin öne çıkan en önemli yazarlarıdır.

Bu dönemde dilde sadeleşme çalışmaları hızlanmış; sürüp gelen dil tartışmaları, Türk Dil Kurumunun kurulmasıyla bilimsel bir zemine oturtulmuştur. Eserlerde Kurtuluş Savaşı, millî sorunlar ve Anadolu halkının yaşam biçimi işlenmiştir. Sanatçılar, yapılan inkılapları benimsetmeyi, halkı aydınlatmayı görev saymışlardır. Böylece öykü ve romanda toplumsal gerçekçilik olarak adlandırılabilecek bir anlayış ortaya çıkmaya başlamıştır. İstanbul dışından da konuların seçilmesine paralel olarak taşrada da pek çok edebiyatçı yetişmiştir. Şiirde ise aruz vezninin yerini hece ölçüsü alırken biçim serbestliği sağlanmıştır.

Kübizm, XX. yüzyılın başlarında ortaya çıkan bir sanat akımıdır. XX. yüzyıl başlarında dünyada etkili olan bu anlayışa göre nesneler parçalanıp ayrıştırılır, yeni bir anlam ve görünüm kazanır. Sanatçı objeyi tek noktadan bakarak resmetmek yerine, pek çok noktadan bakarak objeyi daha geniş bir bağlamda gözler önüne serer. En ünlü temsilcileri Pablo Picasso ve Georges Braque’dir.

Aşağıdaki soruları cevaplandırınız.
1. Hun, Kök Türk ve Uygur sanatlarının benzer ve farklı yönlerini karşılaştırınız.
2. İslamiyet’in kabulünün Türk sanatını nasıl etkilediğini açıklayınız.
3. Beylikler Dönemi mimarisiyle Türk sanatına getirilen yenilikler nelerdir?
4. Klasik Dönem Osmanlı mimarisinin özelliklerini örneklerle açıklayınız.
5. Mimar Sinan, Edirne Selimiye Camii’ni neden ustalık eseri olarak görmüştür?
6. Türk el sanatlarından günümüze kadar ulaşanlar hangileridir?
7. Cumhuriyet Dönemi Türk sanatında nasıl bir gelişme görülür? Açıklayınız.

Bir Cevap Yaz.