Coğrafi Keşiflerin Nedenleri Sonuçları ve Başlıca Coğrafi Keşifler Nelerdir?

1. COĞRAFİ KEŞİFLER

a. Coğrafi Keşiflerin Nedenleri

Avrupalılar 15. yüzyılın sonlarına doğru yeni deniz yolları ve kıtalar keşfederek dünyaya yayılma hareketi başlattılar. Coğrafi Keşifler adı verilen ve iki yüzyıl kadar süren bu hareketin ortaya çıkmasında ekonomik nedenler önemli rol oynadı. Bu dönemde değerli maden sıkıntısı çeken Avrupalı krallar, Asya ve Afrika ülkelerindeki altın ve gümüşü ele geçirerek monarşilerini güçlendirmek istiyorlardı. Aynı şekilde ipek, baharat, buğday, şeker, fil dişi ve boya maddeleri gibi değerli mallara sahip olmayı planlıyorlardı. Ancak İpek ve Baharat yolları gibi geleneksel ticaret yollarının Türklerin kontrolünde bulunması bu planın Akdeniz limanları kullanılarak gerçekleştirilmesini engelliyordu. Bunun üzerine Avrupalılar Doğu ülkelerinin zenginliklerine doğrudan ulaşmak ve onları sömürgeleştirmek için başka yollar aramaya başladılar.

Coğrafi Keşiflerin başlamasında bilim ve teknikteki ilerlemeler de önemli rol oynadı. Orta Çağ’da Avrupalılar Dünya’nın tepsi şeklinde düz olduğunu ve denizlerin bir noktadan sonra boşluğa döküldüğünü ve güneyde kaynar suların bulunduğunu düşünüyorlardı. Ayrıca okyanuslarda canavarlar ve gemileri çeken dev mıknatıslar olduğuna inandıkları için kıyıdan uzaklaşmaya korkuyorlardı. Bununla birlikte Avrupalılar Eski Yunan ve Roma bilginlerine ait eserlerden Dünya ile ilgili gerçekleri öğrendikçe bu korkulardan uzaklaştılar. Avrupa’da Dünya’nın küre şeklinde olduğuna inanan ve Dünya’yı öğrenmek isteyen cesur gemiciler yetişti. Bu gelişmelere bağlı olarak Avrupa tersanelerinde okyanusların dev dalgalarına dayanıklı, yüksek gövdeli, hızlı gemiler yapıldı. Açık denizlerde gemilerin yönlerini kaybetmeden yol alabilmelerini sağlamak amacıyla pusula ve dümen geliştirilerek daha kullanışlı hâle getirildi. Böylece büyük coğrafya keşifleri için gereken şartlar hazırlanmış oldu. Coğrafi Keşiflerin başlamasında Avrupalıların Hristiyanlığı yeni kıtalara yayma isteği de etkili oldu.

b. Başlıca Coğrafi Keşifler

Coğrafi Keşifler konusunda ilk girişimler Portekizlilerden geldi. Atlas Okyanusu kıyısında küçük bir ülke olan Portekiz ihtiyaç duyduğu ekonomik kaynaklara ulaşabilmek amacıyla 15. yüzyıl başlarından itibaren yayılma siyaseti izledi. Hindistan’a giden yeni bir deniz yolu bulmak için harekete geçen Portekizliler ilk olarak Batı Afrika kıyılarını keşfettiler. Portekizlilerin asıl büyük keşfi ise Ümit Burnu Yolu’nu bulmaları oldu. Afrika’nın batı kıyıları boyunca güneye doğru ilerleyen Portekizli denizci Vasco de Gama (Vasko dö Gama) 1498’de Ümit Burnu’nu geçerek Hindistan’a ulaştı. Daha sonraki yıllarda Portekizliler Basra Körfezi ve Kızıldeniz’in girişlerini tutarak Baharat Yolu’nun kontrolünü ele geçirdiler. Ayrıca Hindistan’ın doğusuna doğru yayılışlarını sürdürdüler. Portekizlilerin keşifleri Hint Deniz Yolu’nun bulunmasıyla sınırlı kalmadı. Alvarez Cabral (Alvarez Kabral) adlı bir başka denizci Güney Amerika’daki Brezilya’ya ulaşarak bu geniş ülkeyi Portekiz sömürgesi hâline getirdi.

Coğrafi Keşiflerin diğer Avrupa ülkeleri tarafından değil de İspanya ve Portekiz tarafından başlatılmasının nedenleri neler olabilir?

Portekiz gibi zenginlik peşinde koşan bir başka Avrupa devleti İspanya idi. İspanya Kralı’nın hizmetinde bulunan Cenovalı denizci Kristof Kolomb, Dünya’nın yuvarlak olduğuna ve sürekli batıya giderse Hindistan’ın zenginliklerine ulaşacağına inanıyordu. Kolomb bu amaçla 1492 yılında İspanya adına çıktığı deniz yolculuğunun sonunda Kuzey Amerika’nın doğu kıyılarına ulaştı. Ancak buranın Hindistan olduğunu düşünerek yeni bir kıta keşfettiğinin farkına varamadı ve bulduğu topraklara Batı Hint Adaları adını verdi.

Kristof Kolomb’un ölümünden sonra ise İtalyan denizci Americo Vespucci (Ameriko Vespuçi), Kolomb’un keşfettiği yerlerin Hindistan’a değil, yeni bir kıtaya ait olduğunu ilan etti. Bu nedenle yeni kıtaya onun adından dolayı “Amerika” adı verildi. İlerleyen yıllarda İspanyollar Amerika kıtasına seferler düzenlemeye devam ettiler. Bu seferler sonucunda Brezilya dışında kalan orta ve güney Amerika topraklarını sömürgeleri hâline getirdiler.

İspanya adına yapılan Coğrafi Keşiflerden biri de Macellan’ın dünyayı dolaşması oldu. 1519’da İspanya’dan yola çıkan Macellan, sürekli batıya doğru yol aldı. Macellan Filipinlerde yerlilerle girdiği çatışmada öldürülünce bu dünya turunu 1522 yılında İspanya’ya ulaşan yardımcısı Del Kano tamamladı. Üç yıl süren ve dünyanın çevresinde gerçekleştirilen ilk seyahat olan bu yolcukla birlikte Dünya’nın yuvarlaklığı kanıtlandı.

Coğrafi Keşifler

Portekiz ve İspanya’nın öncülüğünde gerçekleşen Coğrafi Keşiflere İngiltere ve Fransa da katıldı. Bu keşifler sırasında İngilizler Kuzey Amerika’nın doğu kıyılarına, Fransızlar ise Kanada’ya yerleşti.

c. Coğrafi Keşiflerin Sonuçları

Coğrafi Keşifler tüm dünyada siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda çok önemli değişikliklere neden oldu. Keşifler sonrasında ilk olarak Portekizliler ve İspanyollar tarafından büyük sömürge imparatorlukları kuruldu. Bir süre sonra onları İngiliz, Fransız ve Hollandalılar gibi diğer Avrupa milletleri izledi. Portekizliler Afrika ve Asya kıyıları ile Brezilya’ya yerleşerek buralarda ticaret kolonileri oluşturdular. Ümit Burnu Yolu’nu kullanarak Hindistan ve diğer Güneydoğu Asya ülkelerinden aldıkları baharatları kendi ülkelerine getirip Avrupa’ya pazarladılar. Böylece baharat fiyatlarını istedikleri gibi kontrol ederek büyük gelirler elde ettiler. Orta ve Güney Amerika’yı işgal eden İspanyollar ise buldukları altın ve gümüşü Avrupa’ya taşıdılar.

Sömürgeci devletler altın ve gümüş gibi değerli madenlerin yanı sıra kolonilerinde üretilen pamuk, tütün, şeker pancarı gibi ham maddeleri kendi ülkelerine taşıdılar. Buralara ise işlenmiş mal gönderdiler. Böylece Avrupa’da sermaye birikimi hızla artarken zenginliğin göstergesi olan toprak yerini altın ve gümüşe bıraktı. Bunun sonucunda da ticaretle uğraşan burjuva sınıfı ve bu sınıfı destekleyen krallar güçlerini arttırdı. Buna karşılık tarıma dayanan feodalite rejimi ve bu rejimin temsilcileri olan soylular sınıfı eski önemini kaybetti.

Coğrafi Keşiflerin Osmanlı ekonomisi üzerindeki etkileri neler olmuştur?

Coğrafi Keşiflerle birlikte yeni yollar bulundukça İpek ve Baharat yolları gibi Akdeniz’e açılan eski ticaret yolları canlılığını kaybetti. Bunun sonucunda Venedik, Cenova, Marsilya gibi Akdeniz limanları gözden düşerken Lizbon, Bordo, Anvers, Rotterdam, Londra gibi Atlas Okyanusu kıyısındaki limanlar işlek birer ticaret merkezi hâline geldi.

Keşifler sırasında sömürgeci Avrupa devletleri Amerika kıtasındaki Aztek, Maya ve İnka uygarlıklarını ortadan kaldırarak bu uygarlıkların zenginliklerine el koydular. Yerli halkı ise köleleştirdiler. Diğer yandan Afrika’dan topladıkları insanları tarlalarda ve maden ocaklarında çalıştırmak üzere kolonilerine götürdüler. Avrupalılar keşfettikleri topraklara kendileri de yerleştiler. Böylece Hristiyanlıkla birlikte dillerini ve kültürlerini dünyaya yaydılar.

Coğrafi Keşiflerle birlikte o güne kadar bilinmeyen kıtalar, okyanuslar, medeniyetler ve insan ırkları ile çeşitli bitki ve hayvan türlerinin farkına varıldı. Keşifler sonucunda Dünya’nın düz bir tepsi şeklinde olduğunu savunan kilisenin saygınlığı zedelendi. Kilisenin toplum üzerindeki otoritesi zayıfladıkça insanlardaki merak duygusu ve keşfetme isteği güçlendi. Buna bir de bilim insanları ile sanatçıları koruyup destekleyen ve mesen adı verilen zenginler sınıfının ortaya çıkışı eklenince Avrupa’da yeni bir dönemin kapıları açıldı. Siyasi ve sosyal hayatın yanı sıra din anlayışında köklü değişiklikler ortaya çıkarken bilim, teknik ve sanatta önemli ilerlemeler sağlandı.

Coğrafi Keşiflerin etkilerinin günümüzde de devam ettiği söylenebilir mi? Neden?

Bir Cevap Yaz.