Böcek Isırıkları ve Sokmaları Yapılması Gerekenler ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Böcek Isırıkları ve Sokmaları Yapılması Gerekenler ve Tedavi Yöntemleri

Temel Özellikler

Böcek Isırıkları ve Sokmaları Tanımı

• Vektör, bir patojeni bir konaktan diğerine taşıyan bir hayvan, kuş ya da böcektir.
• Zoonozis, insanlara bulaştırılabiien bir hayvan hastalığıdır.

Böcek Isırıklı Hastaya Yaklaşım Nasıl Olmalıdır?

• Böcek ısırıkları ve sokmaları, çok yönlü belirtilerle kendini gösterebilen bir hastalık dizisine neden olabilmektedir. Bu hastalıkların olası nedenlerinin belirlenmesinde hem coğrafi dağılımları hem de klinik sergilenişlerinin farkında olunması çok önemlidir.
• Bir sivri sinek ısırma öyküsünün tanısal önemi az iken kene ısırığı öyküsünün tanısal önemi daha fazladır.
• Tam bir seyahat öyküsü faydalı ola bilmektedir.
• Bulaştırılan bir ajanın laboratuar tanısı özellikle de hastalığın akut döneminde sıklıkla güç olmaktadır. Sadece tarama için değil ayrıca böceğe bağlı hastalığın klinik tanısının doğrulanması için özel tanısal laboratuar testleri kullanılmalıdır.
• Başka bir patojen ile eşlik eden enfeksiyon akla gelmelidir. Örneğin Borrelia burgdorferi, Ehrlichia suşları ve Babesia microti insanlara Ixodes scapularis tarafından bulaştırılmaktadır ve hastalarda bu patojenlerden birden fazlası ile olan enfeksiyonlar bulunabilmektedir.
• Bu enfeksiyonların tanı ve tedavisindeki bir gecikme ile ilişkili önemli morbidité ve mortalité nedeniyle ampirik olarak uygun antimikrobiyal tedavinin uygulanması genellikle doğru olmaktadır. Örneğin doksisiklin ile yapılan ampirik tedavi Kayalık dağlar lekeli ateşi ve ehrlic hioziste hayat kurtarıcı olabilmektedir.

ETİYOLOJİ

9 Amerika Birleşik Devletleri’nde hekimlerin karşılaşabildiği en zorlayıcı vektör kaynaklı hastalıklar şunlardır:
— Lyme hastalığı
— Dang
— Doğu atı ve diğer viral ensefalit sebepleri
— İnsan granülositik ehrlichiozis
— insan monositik ehrlichiozis
— Kayalık dağlar lekeli ateşi
— immünokompetan ve immünokompromize (özellikle AIDS’İ i lerde) bireylerdeki bartonellozis
— Sarı humma ve malarya (genellikle endemik bölgelerden gelen tatilciler arasında)
— Yeni bir kedi piresi ilişkili Rickettsia felise bağlı tifüs grubu riketsiyozisi
— Güney eritema migrans benzeri hastalık.

• Bu enfeksiyonların büyük bölümü Kısım l’de “Ensefalit” konusunda ve bu kitaptaki başka konularda daha detaylı olarak tartışılmaktadır.
• Güney doğu ve orta güney eyaletlerdeki anlaşılamayan bir fenomen de eritema migrans döküntüsü ve yapısal semptomlara ait bildiridir. Bu “Lyme hastalığı benzeri” hastalığa neden olan ajanın olası vektörü olan Amblyomma americanum isimli Yalnız Yıldız kenesidir.
• Amerika Birleşik Devletleri’nde insanlardaki kene paralizi olgularının büyük bölümü genellikle bahar ve yaz aylarında Kuzey batı Pasifik ve Rocky Dağı eyaletlerinde ortaya çıkmıştır. Olguların büyük çoğunluğunu kızlar oluşturmaktadır fakat erişkinler arasında erkekler kadınlardan daha çok etkilenme eğilimindedirler.
• 1999 sırasında ensefalit ile ilişkili Batı Nil virüsü, New York eyaletinde bildirilmiştir ve günümüzde her hangi bir yerde tanımlanmaktadır.
• R. felis, değişken bir şekilde (yumurtalar ile kuşaktan kuşağa vertikal geçiş gösteren) kedi kenelerinde (Ctenocephalides
felis) sürdürülmektedir v opossumların (keseli sıçangillerden bir hayvan) dokularını enfkte ettiği ortaya konmuştur. California, Texas, Louisiana ve New York eyaletlerinden de vahşi enfekte kedi keneleri tespit edilmiştir. Rutin klinik ve laboratuar değerlendirmesi ile sıçangillere ait tifüse belirgin bir şekilde benzeyen insan olguları Texas ve California’da ortaya çıkmıştır. Etiyolojik riketslya genetik olarak biraz farklıdır fakat Rickettsia typhi ile önemli antijenleri paylaşmaktadır.

EPİDEMİYOLOJİ

• Amerika Birleşik Devletleri’nde 1995 senesinde bildirilen Lyme hastalığı insidansı 100,000 kişide 4.4 olgu olmuştur.
• 1981’den 1992’ye kadar Amerika Birleşik Devletleri’ndeki kayalık dağlar lekeli ateşi insidansı 100,000 kişide 0.6 ila 1.5 olgu olmuştur. Yüksek riskli toplumun yaklaşık %5 ila %12’sinde antikor bulgusu bulunmaktadır.
• Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ehrlic hiozis insidansı düşüktür (yıllık 100,000’de 1) fakat endemik bölgelerde 100,000’de 14 ila 16 olgu kadar yüksek olabilmektedir.
• Doğu atı ensefaliti, asıl olarak Amerika Birleşik Devletleri’nin Doğu ve Körfez sahillerinde bulunan yaşamı tehdit edici ve sivri sinek kökenli arboviral bir enfeksiyondur. Olgular sporadik olarak ve küçük epidemiler şeklinde ortaya çıkmaktadır: 1955 ve 1993 yılları arasında Hastalık Kontrolü ve Önlenmesine Yönelik Merkezlere (CDC) 223 adet olgu bildirilmiştir.
• Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl Colorado kenesi ateşi olan yüzlerce olgu bildirilmektedir. Enfeksiyon, 1200 ila 3000 m yükseklikteki dağlık batı bölgelerinde enfekte bir Dermacentor andersoni kenesi ısırığıyla Mart ve Kasım ayları arasında kazanılmaktadır. Yer sincapları, Colorado kenesi ateşi için birincil omurgalı rezervuarıdır fakat tavşanlar ve geyikler gibi diğer kemirgenler ve memeliler de enfekte olabilmektedir.

Klinik Belirtiler

• Özel hastalıklar için diğer konulara bakınız.
• Colorado kenesi ateşi olan hastalar 3 ila 6 günlük bir inkübasyon periyodu sonrasında tipik olarak ani ateş, titreme, şiddetli baş ağrısı, fotofobi ve miyaljilerin başlangıcı ile başlayan birincil hastalık safhası geliştirmektedirler. Bu semptomlar 5 ila 8 gün sürmekte ve daha sonra ise düzeldikten sonra hastaların yaklaşık %50’sinde 3 gün içinde tekrarlamaktadır. Hastalığın bu ikinci safhası genellikle 2 ila 4 gün sürmektedir. Geçici peteşial ya da maküler bir döküntü gelişebilmektedir.
• Kene paralizi semptomları, kene beslenmeye başladıktan 2 ila 7 gün sonra başlamaktadır. Alt ekstremitelerdeki simetrik güçsüzlük, birkaç saat ya da gün içinde asandan gevşek paraliziye ilerlemektedir. Duyusal fonksiyon genellikle korunmaktadır ve duyular temizdir. Alternatif olarak hastalık kas güçsüzlüğü olmaksızın akut ataksi olarak sergilenebilmektedir. Kan ve beyin omurilik sıvısı normaldir. Sinir iletim hızı ve birleşik kas hareketi potansiyelleri azalmaktadır.

Tanı

AYIRICI TANI

• Kayalık dağlar lekeli ateşi, insan monositotropik ehrlichiosisi, tularemi, kene kaynaklı döngüsel ateş ve güney eritema migrans benzeri hastalığın (Lyme / Lyme benzeri hastalık) ortaya çıkışı özel vektör kenenin (kenelerin) coğrafi dağılımı ve mevsimsel aktivitesi tarafından belirlenmektedir.
• Lekeli ateş riketsiyozis, ehrlichiosis, tularemi ve döngüsel ateş sürecinin erken dönemindeki soğuk algınlığı bulguları ve semptomları spesifik değildir ve halen belirli bir tanıyı akla getirmemektedirler.
• Doğu atı ensefaliti olan hastalar arasında bazal gangliyon ve talamusların karakteristik erken tutulumu bu hastalığı herpes simpleks ensefalitinden ayırmaktadır.

LABORATUA R

• Diğer konulara bakınız.
• Colorado kenesi ateşi tanısı, emzirilen farelere ekim yapılan kan ya da beyin omurilik sıvısından virüsün izole edilmesi ile oluşturulabilmektedir. Klinik laboratuar, lökopeni ve trombositopeniyi tespit etmektedir.

GÖRÜNTÜLEME

Doğu atı ensefaliti olan hastalar arasında bu viral ensefalitin karakteristik erken radyografik bulguların tanımlanması için MRI duyarlı bir tekniktir.

TANI / TESTPROSEDÜRLERİ

Doğu atı ensefalitinin ortaya konması için özel serolojik bulgular ya da beyin omurilik sıvısı veya beyin dokusundaki virüsün belirlenmesi gerekmektedir.

Böcek Isırıkları ve Sokmaları Tedavisi Nasıl Yapılır?

• Diğer konulara bakınız.
• Kene paralizi tanısı, genellikle kafa derisi içine gömülü bir kene bulgusu ile oluşturulmaktadır. Kenenin ortadan kaldırılmasından sonra semptomlar bir kaç saat ya da gün içinde iyileşmektedir, bununla birlikte bir olguda bir kaç ay süreyle
güçsüzlük sebat etmiştir. Tedavi edilmezse kene paralizi ölümcül olabilmektedir ve bildirilen mortalité oranları %10 ila %12’dir.
• Colorado kenesi ateşi için özel bir tedavi bulunmamaktadır, tedavi destekleyici bakım ile sınırlıdır.

KOMPLİKASYONLAR

• Doğu atı ensefalitindeki mortalité oranı %35’tir ve yaşayanların %35’i ise orta dereceli ya da şiddetli bir şekilde sakat kalmaktadır.
• Epistaksis ve yayılmış peteşiler komplike olmamış dang ateşinde sıklıkla belirtilmektedir ve akut hastalık sırasında daha önceden mevcut olan gastrointestinal lezyonlar kanayabilmektedir.
• Colorado kenesi ateşi olan hastalar arasında ensefalit, perikardit, orşit, atipik pnömonit ve hepatit gibi nadir komplikasyonlar
tanımlanmıştır.

Takip

Lyme hastalığı olan hastalar arasında insan granülositik Ehrlichia’ya maruziyetin serolojik kanıtı %30’a yaklaşmaktadır.

KORUNMA

• Kene temasının olası olduğu bölgelerde koruyucu önlemler tavsiye edilir ve bunlar ise uzun kollu gömleklerin, uzun pantolonların ve parmak bölümü kapalı ayakkabıların giyilmesi olmalıdır. Gömülü bir kenenin uzaklaştırılması için bir kişi cilde mümkün olduğunca yakın bir şekilde cımbızla keneyi tutmalı ve cilde – dik bir şekilde uygulanan sabit bir basınçla daha sonra cımbızı yavaşça geri çekmelidir. N, N-dietil-3-metil benzamid (DEET), halen pazarda bulunan en etkili ve en iyi çalışılmış böcek kovucudur. Permetrin ile muamele edilmiş giysiler ile DEET tabanlı koyucuların kombine olarak uygulanmasıyla ısırıklara karşı yaklaşık %100’lük bir korunmaya ulaşılmaktadır. Bununla birlikte toksik reaksiyonlar ortaya çıkabilmektedir (genellikle ürünün yanlış kullanılmasıyla). Bitki kökenli kovucular genel olarak DEET tabanlı ürünlere göre daha az etkilidirler. Ultrasonik cihazlar, kapı dışı böcek “savarlar” ve yarasa evleri sivri sineklere karşı etkili değildirler. CDC, Atlanta, GA 30333 adresinden ya da internet üzerinde http://www.cdc.gov adresinden bilgi elde edilebilir.

Bir Cevap Yaz.