Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Dünyanın Genel Durumu ve Savaşın Nedenleri

3. BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE OSMANLI DEVLETİ’NİN SONU

a. Birinci Dünya Savaşı Öncesinde Dünyanın Genel Durumu ve Savaşın Nedenleri

20. yüzyıla gelindiğinde dünya iki önemli gelişmenin etkisi altında bulunuyordu. Bunlardan birincisi, Fransız İhtilali ve onun ortaya çıkardığı milliyetçilik akımıydı. Bu akımın etkisiyle Osmanlı Devleti’nin Balkan topraklarında yaşayan milletler bağımsızlıklarını kazanmışlardı. Milliyetçilik akımı, çok uluslu bir devlet olan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nu da rahatsız ediyordu. Rusya ise öteden beri izlediği Panslavizm siyaseti gereği Balkanlardaki Slavların bağımsızlık hareketlerini destekliyordu. Ayrıca sıcak denizlere ulaşmak amacıyla Boğazları ve İstanbul’u ele geçirme planları yapıyordu.

Milliyetçilik, siyasi parçalanmışlık içinde bulunan İtalya ve Almanya’da da etkili oldu. Bu ülkelerden İtalya’da, bir bölümü Avusturya’ya bağlı olan yedi ayrı hükûmet vardı. Bunlardan Piyemonte Krallığı Fransa’nın da desteğiyle Avusturya’yı ülkesinden çıkardı ve diğer hükûmetleri de etrafında toplayarak 1870’te İtalyan siyasi birliğini kurdu.

Almanya’da ise Viyana Kongresi’nde alınan kararla çok sayıda küçük devletten oluşan Germen Konfederasyonu kurulmuştu. Başkanlığını Avusturya’nın yaptığı bu konfederasyonun en güçlü üyelerinden biri Prusya idi. Alman siyasi birliğini kendi çatısı altında kurmak isteyen Prusya, Başbakan Bismarck’ın (Bismark) çabalarıyla önce diğer Alman devletleriyle gümrük birliğini kurdu. Daha sonra Avusturya’yı yenerek Almanya topraklarından çıkardı. Bismarck son olarak Fransa’nın Katolik Alman devletleri üzerindeki etkisini kırmak için harekete geçti. 1870 yılında yapılan Sedan Savaşı’nda bu devleti yenerek Alsace Lorraine (Alsas-Loren) Bölgesi’ni aldı. 1871’de de Alman ulusal birliğini tamamladı.

Birinci Dünya Savaşı öncesinde dünya siyasetine yön veren bir diğer önemli olay ise Sanayi İnkılabı ve bunun sonucunda ortaya çıkan sömürgecilik yarışıydı. Sömürgecilik yarışı 19. yüzyılın sonlarına doğru İtalya ve Almanya’nın siyasi birliklerini tamamlamalarıyla daha da hızlandı. Bu devletlerden Almanya, askerî gücüne güvenerek en güçlü rakip olarak gördüğü İngiltere’nin Afrika ve Uzak Doğu’daki sömürgelerini ele geçirmeye çalıştı. Bu amaçla karada ve denizde hızlı bir silahlanma çabası içine girdi. Almanya öte yandan Balkanlar ve Ön Asya’daki etkinliğini arttırmak için Berlin-Bağdat demir yolu projesini hayata geçirdi. Askerî ve ekonomik alanda Almanya kadar güçlü olmayan İtalya ise dikkatini önce Kuzey Afrika kıyılarına, ardından da Ege Denizi üzerinden Batı Anadolu’ya çevirdi.

İtalya ve Almanya’nın güçlenerek Avrupa’daki siyasi dengeyi bozmaları İngiltere ve Fransa’yı endişelendiriyordu. İngiltere, Almanya’nın saldırı ihtimaline karşı, sömürge imparatorluğunu korumak için silahlanmaya önem verdi. Bir yandan da zengin petrol yataklarının bulunduğu Osmanlı topraklarını ele geçirmeye çalıştı.

Birinci Dünya Savaşı öncesinde İngiltere gibi Fransa da yayılmacı bir siyaset izliyordu. Fransa’nın en büyük amacı, 1870 yılında Almanya’ya kaptırdığı, zengin kömür yataklarının bulunduğu Alsace-Lorraine Bölgesi’ni yeniden ele geçirmekti. Bu ülke bir yandan da azınlık haklarını koruma bahanesiyle Osmanlı Devleti’ni baskı altında tutarak Türk topraklarını ele geçirme planları yapıyordu.

Birinci Dünya Savaşı öncesinde İttifak ve İtilaf devletleri haritası

Avrupa’da yaşanan bu gerginlik ve rekabet ortamında Almanya, İngiltere’nin gücünü dengelemek amacıyla Avusturya- Macaristan İmparatorluğu ve İtalya ile bir araya geldi. Bu devletler 1882 yılında Üçlü İttifak’ı (Bağlaşma) oluşturdu. Üçlü İttifak’ın kurulması Almanya’dan çekinen İngiltere ile Fransa’yı birbirine yakınlaştırdı. Önce iki devlet arasında bir ittifak antlaşması imzalandı. Bir süre sonra bu ittifaka Rusya’nın da katılımıyla 1907 yılında Üçlü İtilaf (Anlaşma) grubu kuruldu. Böylece 20. yüzyılın başlarına gelindiğinde Avrupa, güçlü devletlerin oluşturduğu iki büyük gruba ayrıldı. Birinci Dünya Savaşı da yine bu devletler arasındaki siyasi ve ekonomik çekişmeler nedeniyle çıktı.

Bir Cevap Yaz.