4. Murat’ın Siyasi ve Askeri Faaliyetleri Nelerdir?

4. Murat’ın Siyasi ve Askeri Faaliyetleri Nelerdir?

8. IV. MURAT’IN SİYASİ VE ASKERÎ FAALİYETLERİ

Genç Osman’ın isyancı yeniçeriler tarafından öldürülmesi üzerine tahta amcası I. Mustafa geçti. I. Mustafa kısa süre sonra padişahlık yapmaya uygun olmadığı gerekçesiyle Osmanlı devlet adamları tarafından tahttan indirildi. Yerine de 1623 yılında henüz 11 yaşında olan IV. Murat geçirildi.

IV. Murat’ın devletin başına geçtiği günlerde ülke iç karışıklıklar içindeydi. Devam eden yeniçeri ayaklanmaları, doğuda Safevilerin Bağdat’ı ele geçirmeleri, batıda Avusturya tehlikesinin sürmesi, ekonomik sorunlar, Anadolu’da asayişin bozulması ve Celâli İsyanları karşısında çocuk yaştaki padişah zor durumda bulunuyordu. Bu nedenle IV. Murat’ın saltanatının ilk yıllarında devleti annesi Kösem Sultan yönetti. Valide sultan, devlet düzenini yeniden kurmaya ve halkın huzurunu sağlamaya çalıştı. Ancak onun döneminde Osmanlı Devleti daha büyük sorunlarla karşı karşıya kaldı. Irak bütünüyle Safevilerin eline geçerken Kırım, Yemen, Lübnan ve Mısır’da önemli ayaklanmalar çıktı. Bunları Anadolu’da ve İstanbul’da çıkan isyanlar izledi.

IV. Murat yeterince güçlenip tecrübe kazandığını hissettikçe iktidarı ele almaya başladı. Koçi Bey (Resim 3.6) ve Kâtip Çelebi gibi düşünürlere Osmanlı Devleti’nin sorunları ve bu sorunların çözüm yollarıyla ilgili raporlar hazırlattı.

Koçi Bey’in Risalesi’nden Seçmeler

“Veziriazamlık ulu bir makamdır. Yerinin adamı olduktan sonra sebepsiz azlolunmayıp nice yıllar sadrazamlık makamında kalması ve işlerinde müstakil olması gerektir.” “Evvelce beylik ve beylerbeyilik ve diğer padişah memurlukları memleket idaresinde iş görmüş, emektar, doğru ve dindar kimselere verilip karşılığında bir akçe rüşvet ve bahşiş alınmazdı. Bilhassa sancak beyleri ve beylerbeyleri yirmişer, otuzar yıl yerlerinde kalırlardı.”

“İlmiyeye ait yüksek makamların şunun bunun aracılığı ile verilmesi doğru değildir. En bilgilisi hangisi ise ona verilmek gerekir. Kadılık yolunda vasıta bilgidir. Yaş ve sene, soy ve sop değildir. Şimdi adaletli iş gördükleri vakit, makamı eskilere verirler. Hâlbuki eskilik Allah yanında kadılığa sebep değildir.” “Vergi artınca reayaya zulüm ziyade olup âlem harap olmuştur. Evvelce ev başına kırkar ellişer akçe alınırken şimdi yalnız mirî için her neferden ikişer yüz akçe ve her ev halkından üçer yüz akçe, her koyun başına bir akçe tayin olundu.”

Resim 3.6: Koçi Bey’in temsili resmi (Anonim)

• Koçi Bey Risalesi’nden alınan bölümlerden hareketle Osmanlı Devleti’nin Duraklama Dönemi’ne girmesinin nedenleri hakkında hangi çıkarımlarda bulunabilirsiniz?

• Yukarıdaki metne göre Koçi Bey, padişaha hangi önerilerde bulunmuş olabilir?

IV. Murat kendisine sunulan raporlardaki öneriler doğrultusunda devlet teşkilatında görevini suistimal edenleri ve ihmali görülenleri cezalandırarak rüşvet ve iltiması azalttı. İsrafın önüne geçmek için kanunlar çıkarttı. Tımarlı sipahilerin gerçek mevcudunu tespit etmek için yoklamalar yaptırdı. Hak etmeyenlerin elinden dirliklerini alarak tımarların eskiden olduğu gibi savaşlarda yararlılık gösterenlere verilmesini sağladı. Ardından da sarsılan devlet otoritesini yeniden kurmak amacıyla sert tedbirler alarak isyanları bastırdı. İsyancı elebaşılarını ve onlara destek veren devlet adamlarını cezalandırarak zorbalıkların önüne geçti. Aynı amaçla yeniçerilerin ve isyancıların toplanma mekânı hâline gelmiş olan kahvehaneleri ve meyhaneleri kapatarak geceleri sokağa çıkma yasağı getirdi. Alkol, tütün ve kahve kullanımını yasakladı. Yasaklarına uymayanların şiddetle cezalandırılacağını ilan etti ve kıyafet değiştirerek bizzat denetlemelerde bulundu. Böylece ülke genelinde huzuru ve asayişi sağlayıp orduyu disiplin ve itaat altına aldı.

IV. Murat (Resim 3.7) yaptığı ıslahatlarla ülke içinde devlet otoritesini sağlamaya çalışırken bir yandan da Lehistan, İran ve Venedik ile mücadele etti. 1634 yılında vergilerini zamanında ödemeyen Lehistan üzerine sefere çıkan padişah, Lehlerin barış istemesi üzerine bu ülke ile antlaşma yaparak geri döndü. Bundan sonra IV. Murat, Bağdat’a giren ve her fırsatta Osmanlı topraklarına saldıran Safeviler üzerine yürüdü. Padişah 1635 yılında İran üzerine çıktığı bu ilk seferde sınırdaki Revan Kalesi’ni ve Tebriz’i alarak İstanbul’a döndü. Safeviler, Osmanlı ordusunun çekilmesinden yararlanarak kaybettikleri yerleri geri almak için harekete geçtiler. Bunun üzerine IV. Murat 1638 yılında Bağdat Seferi’ne çıkarak İranlıların eline geçmiş olan bu şehri yeniden topraklarına kattı. IV. Murat kazandığı bu zaferden sonra Bağdat Fatihi unvanıyla anıldı. Bağdat Seferi’nden sonra Safevilerin isteği üzerine Osmanlı Devleti ile İran arasında 1639 tarihli Kasr-ı Şirin Antlaşması imzalandı.

Resim 3.7: IV. Murat’ın temsili resmi (Konstantin Kapıdağlı, 1804-1806)

IV. Murat’ın aldığı tedbirler hangi sonuçları ortaya çıkarmış olabilir?

Kasr-ı Şirin Antlaşması’yla Azerbaycan ve Revan İran’a, Bağdat ise Osmanlı Devleti’ne bırakıldı (Harita 3.2). Ayrıca iki ülke arasındaki Zağros Dağları sınır olarak kabul edildi.

Harita 3.2: Kasr-ı Şirin Antlaşması’na göre Osmanlı Devleti’nin doğu sınırı

Bir Cevap Yaz.