3. Selim Dönemi Islahatları Nelerdir?

2. III. SELİM DÖNEMİ ISLAHATLARI

İleri görüşlü ve yenilik taraftarı bir padişah olan III. Selim daha şehzadeliği zamanında devletin ayakta kalabilmesi için köklü bir ıslahat hareketine ihtiyaç olduğunu kavramıştı. Genç padişah, kendisinden önceki ıslahatçıların, halkın ve devlet bürokrasisinin desteğini alamadıkları için başarısız olduklarını düşünüyordu. Bu nedenle saltanatının ilk günlerinde devlet adamlarından, yerli ve yabancı uzmanlardan ülkenin içinde bulunduğu durum ve yapılacaklar hakkında layihalar (raporlar) istedi.

III. Selim kendisine sunulan raporları inceledikten sonra ıslahatları planlamak ve uygulamak üzere harekete geçti. İlk olarak Meclis-i Meşveret adıyla, eyaletlerden gelen temsilcilerin de katıldığı büyük bir danışma meclisi oluşturdu. Böylece devlet ile halk arasındaki kopukluğu gidermeye ve yapacağı yenilikleri halka mal etmeye çalıştı. Ardından da Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) adını verdiği ıslahat programını uygulamaya koydu.

III. Selim’i at üstünde gösteren bir resim (Hippolite Bertaux İpolit Bertoks, 1890)

III. Selim’in ıslahatlarına başlamadan önce bir danışma meclisi oluşturmasının nedenleri neler olabilir?

III. Selim mevcut askerî birliklerin ıslahına önem vererek yeniçerilere talim yapma zorunluluğu getirdi. 1793 yılında da modern silahlarla donatılan ve düzenli talim yapan askerlerden oluşan yeni bir ordu kurdu. Nizam-ı Cedit adı verilen bu ordunun eğitiminde Fransa ve İsveç’ten getirtilen subaylar, mühendisler ve teknik elemanlar ile bu konularda yazılmış kitaplardan yararlanıldı. Yeni silahlar ve elbiselerle donatılan Nizam-ı Cedit ordusu için İstanbul’da Levent ve Selimiye kışlaları inşa edildi. Ocağın masrafları ise İrad-ı Cedit adıyla kurulan özel bir hazineden karşılandı.

III. Selim donanmaya da büyük önem verdi. Kendisinden önce kurulmuş olan Mühendishane-i Bahr-i Hümayunu genişletip tersaneyi ve donanmayı yeniledi. Tophaneyi ıslah ederek büyük toplar döktürdü. 1795’te ise Kara Mühendishanesini topçu ve istihkâm subayı yetiştiren askerî bir okula dönüştürerek Mühendishane-i Berr-i Hümayunu açtı. III. Selim bütün bu ıslahatlarda yararlanmak üzere İsveç, Fransa ve İngiltere’den uzmanlar getirtti.

Nizam-ı Cedit askerlerini III. Selim’in önünden geçit yaparken gösteren bir resim

III. Selim Dönemi’nde açılan Mühendishane-i Berr-i Hümayun binası

III. Selim maliyeyi düzeltmek için de büyük çaba gösterdi. Padişah, devlet gelirlerinin yetersizliği nedeniyle saraydaki altın ve gümüş kapları eriterek para bastırdı. Devlet adamlarının bir kısım mallarını hazineye bağışlamalarını sağladı. Yerli malı kullanılmasını teşvik ederek kendisi de bu konuda öncülük yaptı. Ayrıca gıda dağıtımını düzenlemekle görevli Zahire Nazırlığını kurarak karaborsanın önüne geçmeye çalıştı.

Yönetim alanında da düzenlemeler yapan III. Selim rüşvet ve israf ile mücadele etti. Atamalarda liyakat ilkesini gözeterek devlet işlerinin yeterli olan ve hak eden kişilere verilmesine dikkat etti. Taşra yönetimini daha etkin hâle getirmek için de ülkeyi vilayetlere ayırdı.

III. Selim devletler arasındaki ittifakların her geçen gün daha fazla önem kazandığını görerek diplomasiyi ön planda tuttu. Bu nedenle Avrupa siyasetini yakından takip etmek üzere Paris, Viyana, Londra ve Berlin gibi belli başlı Batı başkentlerinde devamlı elçilikler açtı. Padişah buralara gönderdiği elçiler ve diğer görevlilerden yabancı dilleri öğrenmelerini istedi. Ayrıca onlara, gittikleri yerlerde yenilikleri incelemelerini ve bunlarla ilgili raporlar hazırlamalarını emretti. Osmanlı Devleti siyasi ve kültürel alanlarda gerçekleştirdiği bu ıslahatlar ile Avrupa’yı daha yakından tanımaya başladı. Aynı zamanda Avrupa’da meydana gelen gelişmelerden zamanında haberdar olma ve gereken önlemleri alma imkânına kavuştu.

III. Selim’in ıslahatları ilk olumlu sonuçlarını askerî alanda verdi. Nizam-ı Cedit ordusu Mısır’ı işgal eden Napolyon’un kuvvetlerine karşı Akka Kalesi önlerinde yapılan savaşta önemli bir zafer kazandı. Ancak bu başarılı ıslahat programı devam ettirilemedi. Çünkü her ıslahat hareketinde olduğu gibi bu sefer de çıkarları elden giden yeniçeriler ve diğer gruplar hemen yeniliklerin karşısında yer aldılar. Bu gruplar Nizam-ı Cedit ordusunun Osmanlı- Rus Savaşı nedeniyle cephede bulunmasından yararlanarak 1807 yılında isyan ettiler. Kabakçı Mustafa adındaki kişinin etrafında toplanan isyancılar III. Selim’i tahttan indirerek yerine IV. Mustafa’yı geçirdiler. Kabakçı Mustafa İsyanıyla birlikte Nizam-ı Cedit ordusu dağıtıldı ve ıslahatları destekleyenler cezalandırıldı. Böylece Osmanlı Devleti’ni çöküşten kurtarmak amacıyla başlatılan yenilik hareketlerinden biri daha başarısızlıkla sonuçlandı.

III. Selim’in ıslahat anlayışını önceki dönemlere hâkim olan ıslahat anlayışlarıyla karşılaştırdığınızda neler söyleyebilirsiniz?

Bir Cevap Yaz.