19. Yüzyılda Osmanlı Kentlerindeki Değişmeler Nelerdir?

b. Osmanlı Kentlerindeki Değişmeler

19. yüzyılda Osmanlı kentlerinin nüfusuyla birlikte görünümleri de değişti. Her şeyden önce bu dönemde yeni mahallelerin kurulmasıyla birlikte kentler büyüdü. Bu büyüme sürecinde başta Paris olmak üzere modern Avrupa kentlerinin planları örnek alındı. Diğer yandan iletişim ve ulaşım araçlarının gelişmesine bağlı olarak kentlerin merkezlerinde garlar, postaneler, rıhtımlar, eşya depoları, oteller gibi yeni yapılar yükselmeye başladı. İstanbul’da ilk elektrik şebekesi bu dönemde kurulurken elektrikle çalışan ilk metro ve tramvay hatları da bu dönemde döşendi. Kentlerin değişiminde dış ticaret ilişkilerindeki yoğunlaşmanın da etkisi oldu. İstanbul ve diğer önemli ticaret merkezlerinde ticarethaneler, iş hanları ve bankalar açıldı. Ayrıca kentlerin yönetimini kolaylaştırmak amacıyla İstanbul’da yeni bir belediye teşkilatı kuruldu. Bu yeni belediye modeli zamanla diğer büyük kentlerde de uygulamaya konuldu.

19. yüzyılda II. Mahmut’un devlet yönetimi, askerlik, eğitim ve diğer alanlarda yaptığı ıslahatlar Osmanlı toplumunda Batılı yaşam biçiminin ortaya çıkmasında etkili oldu. Tanzimatla birlikte yaygınlaşan bu yeni yaşam tarzının en belirgin olarak gözlemlendiği yer başkent İstanbul idi. Bu dönemde Avrupa’dan getirilen şehir planlamacılarına İstanbul’un çevresinde ve Boğaz kıyılarında modern mahalleler kurduruldu. Batılı yaşam tarzını benimseyenler, kent merkezine uzak olan bu mahallelerde, önceki dönemlerden farklı olarak gayrimüslimlerle bir arada yaşamaya başladılar. Ulaşım aracı olarak da her geçen gün yaygınlaşan dört tekerlekli ve üstü açık arabalar kullandılar. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kent yaşamına telgraf, telefon, tren, tramvay ve buharlı vapur gibi yeni iletişim ve ulaşım araçları da girmeye başladı. Diğer yandan elektrik ve gaz kullanılarak kentlerin aydınlatılması uygulamasına geçildi. Genişletilen kent içi yollar taşlarla kaplanırken yaya kaldırımları yapıldı. Ayrıca su şebekeleri inşa edildi. Bütün bu yapılanlar kentlerin çehresini değiştirirken buralarda yaşayan insanların günlük hayatlarını da kolaylaştırdı.

19. yüzyılda İstanbulluların günlük yaşamında eskiye göre önemli değişiklikler meydana geldi.

Yeni yaşam tarzı, başta kıyafet olmak üzere hayatın diğer alanlarında da kendisini gösterdi. Memurlar ve Batılı yaşam tarzını benimseyenler serpuş ve fes gibi başlıklar giydiler. Avrupalılara özgü kundura, pantolon, ceket ve gömlek giyenlerin sayısı her geçen gün çoğaldı. Kentlerde bu tür giysilerin satıldığı lüks mağazalar açıldı. Resim sanatına önem verilmeye başlanmasıyla birlikte İstanbul yabancı portre ressamlarıyla doldu. Bu arada kahvehaneler eski önemini kaybederken Karagöz, orta oyunu ve meddah gibi geleneksel eğlenceler de gözden düştü. Onların yerini opera ve tiyatro gösterileri almaya başladı. Yeni yaşam biçimini benimseyen kesimler arasında Batı müziği dinlemek ve kadınlarla erkeklerin bir arada bulunduğu balolara katılmak giderek alışkanlık hâline geldi.

Ahşap binaların yerini taş binaların almaya başladığı bu dönemde Boğaz kıyılarında Avrupa mimarisine uygun yalılar yaptırıldı. Ayrıca kentlerde evlere numara, sokaklara ad verme uygulamasına geçildi. Bu dönemde evlerde kullanılan gündelik eşyalar da değişti. Masa, sandalye, koltuk gibi mobilyaların yanı sıra yemeklerde çatal, bıçak kullanımı yaygınlaştı. Zengin aileler arasında çocuklarını yabancı mürebbiyelere baktırma ve onlara piyano ve Fransızca dersleri aldırtma modası başladı.

Osmanlı toplumunda 19. yüzyılda görülen Batılılaşma hareketi geleceğe yönelik olarak hangi sonuçları ortaya çıkarmış olabilir?

19. yüzyılda Osmanlı şehirlerinde görülen ve alafrangalık olarak adlandırılan Batılı yaşam biçimi, başta padişah olmak üzere yüksek devlet görevlileri ve gelir seviyesi yüksek kesimler arasında yayıldı. Avrupa tarzı yaşam, İstanbul’un yanı sıra Batı’ya açılan liman kentleri ve bazı eyalet merkezlerinde de görüldü. Bununla birlikte köy ve kasabalarda yaşayan insanların büyük bölümü uzun süre bu değişimin dışında kalarak geleneksel yaşam biçimini devam ettirdi.

Bir Cevap Yaz.