18. Yüzyıl Islahatlarının Osmanlı Sanatına Etkileri Nelerdir?

ç. 18. Yüzyıl Islahatlarının Osmanlı Sanatına Etkileri

18. yüzyıl ıslahatları pek çok konuda olduğu gibi sanat alanında da yeni bir dönemin kapılarını açtı. Lale Devri’yle başlayan bu yeni dönemde Osmanlı elçilerinin Fransa’dan getirdikleri Versay Sarayı’nın resimleri ve planları Osmanlı mimari anlayışının değişmesinde önemli rol oynadı. Lale Devri’nin önemli eğlence yerlerinden olan Kâğıthane’deki Sadabad Sarayı’nın yapımında bu saray model alındı. Diğer yandan Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın gayretleriyle İstanbul baştan başa imar edildi. Başta III. Ahmet Çeşmesi olmak üzere şehrin her tarafına yeni çeşmeler yapıldı. Sarayların duvarları resimlerle süslendi. Ressamlara, devlet adamlarının portreleri yaptırıldı.
18. yüzyılda Avrupa mimarisine özgü barok ve rokoko üslupları kullanılarak İstanbul’da Nuruosmaniye ve Laleli külliyeleri ile Beylerbeyi Camii ve Koca Ragıp Paşa Kütüphanesi gibi eserler yapıldı.

Bu dönemde Osmanlı mimarisindeki Batı etkisi İstanbul dışına da taştı. Ağrı’nın Doğubeyazıt ilçesinde inşa edilen İshak Paşa Sarayı (Fotoğraf 4.6) barok ve rokoko tarzı süslemeleriyle sanat tarihimizde dikkat çekici bir yere sahip oldu.

İshak Paşa Sarayı’ndan bir görünüş

18. yüzyıldaki gelişmeler Osmanlıların Batı müziğini daha yakından tanımalarını sağladı. Osmanlı elçilerinin Avrupa başkentlerinde izledikleri opera, konser ve bale gösterilerini ayrıntılı biçimde anlatmaları bu süreci hızlandırdı. Bestekâr bir padişah olan III. Selim (Resim 4.25), sarayında düzenlettiği konser (Resim 4.26) ve operalarla Batı müziğine ilgi duyduğunu gösterdi. Ayrıca Nizam-ı Cedit ordusunun yürüyüşlerinde kullanılmak üzere bir Fransız müzisyen yönetiminde, boru ve trampet takımından oluşan askerî bando kurulmasını sağladı.

Osmanlılar ile Avrupalıların müzik alanında yaşadıkları kültürel etkileşim sürecinde mehter müziği 18. yüzyıl Avrupa’sında Alla Turca (Ala Turka) adıyla moda oldu. Bu dönemde Lehistan, Rusya, Avusturya ve Prusya’nın isteğiyle söz konusu devletlerin başkentlerine İstanbul’dan mehter takımları (Resim 4.27) gönderildi. Mehter müziği Beethoven (Betofın), Haydn (Haydın) ve Mozart gibi büyük bestecileri de etkiledi. Avusturyalı ünlü besteci Mozart (Resim 4.28) en sevilen eserlerinden biri olan Türk Marşı’nı mehter müziğinden yararlanarak besteledi. Alman besteci Beethoven “Büyük Senfoni” adlı eserinin son bölümünü mehter takımındaki çalgılardan kös, davul ve zurna ile seslendirdi. Alman besteci Wagner (Vagner) ise bir mehter konserini dinlerken heyecanlanarak kendini tutamamış ve duygularını “İşte müzik buna derler.” sözüyle ifade etmişti.

Yukarıda anlatılanlardan yola çıkarak ülkeler arasındaki siyasi ilişkilerin kültürel etkileşimdeki rolü hakkında hangi değerlendirmelerde bulunabilirsiniz?

C) Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.

1. Fransız İhtilali’nin Osmanlı Devleti’ne etkilerini örnekler vererek açıklayınız.
2. 1740 Kapitülasyonları hangi özelliğiyle daha önce verilen kapitülasyonlardan ayrılmaktadır.
3. Sanayi İnkılabı’nın İngiltere’de başlamış olmasının nedenleri nelerdir?
4. Lale Devri ıslahatları hangi yönleriyle 17. yüzyılda yapılan ıslahatlardan ayrılır?
5. 18. yüzyıl içinde Osmanlı Devleti’nin dış politikasında meydana gelen değişim ve bu değişimin gerekçeleri hakkında neler söyleyebilirsiniz?
6. Aydınlanma Çağı düşünürlerinin ortaya koyduğu “Aydınlanma Felsefesi”nin etkilerinin neler olduğunu örnekler vererek açıklayınız.
7. Rusya ve Avusturya’nın gerçekleştirmek istedikleri Dakya Projesi’nin amaçları nelerdir?
8. Yedi Yıl Savaşları ile Amerikan kolonilerinin İngiltere’ye karşı bağımsızlık mücadelesi başlatması arasında bir ilişki var mıdır? Neden?
9. Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın Fransız İhtilali’nin ortaya çıkmasında etkili olduğunu öne süren bir tarihçi bu iddiasını hangi sözlerle açıklayabilir?
10. Osmanlı Devleti’nde âyanlığın ortaya çıkmasına yol açan gelişmeler nelerdir?

Bir Cevap Yaz.