18. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri Nelerdir?

2. 18. YÜZYIL ISLAHATLARI

a. 18. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri

18. yüzyılda Osmanlı Devleti; askeri, ekonomik, bilimsel ve teknik alanlarda Batının gerisinde kaldığını fark ederek Avrupayı daha yakından tanımaya çalıştı. Bu amaçla Padişah III. Ahmet, Osmanlı tarihinde ilk kez bazı Avrupa ülkelerine geçici elçiler gönderdi. Avusturya, Fransa ve Rusya’ya gönderilen bu elçilerden gittikleri ülkelere ilişkin gözlemlerini anlatan raporlar hazırlamaları istendi. Lale Devrinin ünlü sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ise İstanbul’daki yabancı elçilerle düzenli görüşmeler yapmaya başladı. Böylece 17. yüzyıldan farklı olarak 18. yüzyılda Avrupa ülkeleri örnek alındı.

Humbaracı Ahmet Paşa (Jean-Étienne Liotard-Jan Etyen Liyotar, 18. yüzyıl)

18. yüzyılda askeri ve ekonomik alanların dışında ilk kez toplumsal ve kültürel alanlarda ıslahat girişimlerinde bulunuldu. Ne var ki toplumsal ve kültürel konulardaki bu girişimler yeniçeriler, ulema sınıfı ve bazı halk kesimleri tarafından tepkiyle karşılandı. Bunun üzerine Lale Devrini kapatan Patrona Halil İsyanından sonraki dönemde genellikle askeri alandaki yeniliklere önem verildi. 18. yüzyılda Osmanlı Devleti toprak kayıplarını durdurmak amacıyla askeri alanda ıslahatlara girişti. Bu ıslahatlar yapılırken Avrupalı teknik elemanlardan ve subaylardan yararlanıldı. Örneğin Humbaracılar sınıfının eğitimine önem veren I. Mahmut, bu ocağın başına Osmanlı hizmetine girdikten sonra Humbaracı Ahmet Paşa adını almış bir Fransız olan Comte de Bonneval’i (Comt dö Boneval) getirdi. Ayrıca 1734 yılında Hendesehane adıyla modern bir askeri okul açtı. III. Mustafa da Avrupa tarzında toplar döktürmek ve topçular yetiştirmek üzere Baron de Tott (Baron dö Tot) adında bir Fransızı görevlendirdi. Tott, Sürat Topçuları adıyla yeni bir ocak kurdu. Mühendishane-i Bahr-i Hümayunun kurulmasında da rol oynadı.

Günümüzde Kasımpaşa Askerî Deniz Hastanesi adıyla sağlık hizmeti veren Mühendishane-i Bahr-i Hümayun binasından bir görünüş

Askeri alandaki ıslahat hareketlerini devam ettiren III. Selim, Avrupa’nın savaş teknolojisini yakından takip etmeye çalıştı. Bu amaçla Nizam-ı Cedit adını verdiği ıslahat programı kapsamında, 1793 yılında Batı tarzında modern bir ordu kurdu. 1795’te ise Mühendishane-i Berr-i Hümayun adında yeni bir askerî okul açtı. III. Selim ıslahatlarını gerçekleştirmek için başta Fransa olmak üzere çeşitli Avrupa ülkelerinden subaylar ve öğretmenler getirtti. Londra, Viyana, Berlin ve Paris gibi Avrupa başkentlerinde ilk daimî elçiliklerin açılması da onun döneminde oldu.

18. yüzyıl ıslahatları, Duraklama Dönemi ıslahatlarına göre, getirdiği köklü ve esaslı değişikliklerle daha kalıcı ve başarılı sonuçlar verdi. Bu yüzyılda, gerilemenin gerçek nedenleri üzerinde durularak sorunlara akılcı çözümler bulma yoluna gidildi. Bununla birlikte ıslahatlar ağırlıklı olarak askerî ve teknik alanlarda yoğunlaşırken yönetim ve hukuk alanlarında yenilikler yapılamadı. Diğer yandan ıslahatlar halkın talebiyle değil de yenilikçi padişahların ve devlet adamlarının gayretleri sonucu gündeme geldiği için kişilere bağlı kaldı. Yenileşme hamleleri halktan yeterli desteği göremedi. Buna bir de isyanların yol açtığı kesintiler eklenince ıslahat programları süreklilik gösteren, sistemli bir devlet politikası hâline getirilemedi.

18. yüzyıl Osmanlı ıslahatlarının askeri ve teknik alanlarda yoğunlaşmasının nedenleri neler olabilir?

Bir Cevap Yaz.