14. Yüzyıl Başlarında Yakın Doğu Anadolu ve Avrupa’nın Durumu

• “Jeopolitik” kavramı hakkında neler biliyorsunuz?
• Jeopolitik konumunun bir devletin gelişimine olan etkilerine hangi örnekleri verebilirsiniz?

1. 14. YÜZYIL BAŞLARINDA YAKIN DOĞU, ANADOLU VE AVRUPA

a. 14. Yüzyıl Başlarında Yakın Doğu

Kafkasya, İran, Irak, Suriye, Mısır ve Anadolu topraklarını içine alan bölgeye Yakın Doğu adı verilir. 14. yüzyıl başlarında Yakın Doğu’da bulunan devletlerin başlıcaları; İlhanlılar, Altın Orda, Memluklular ve Türkiye Selçukluları idi.

14. yüzyılın başlarında Yakın Doğu ve Avrupa

İlhanlılar (1256-1335)

İlhanlılar Devleti, Cengiz Han’ın torunu Hülagü Han tarafından İran’da kuruldu. İlhanlılar, İran’ın yanı sıra Kafkasya ve Irak’ı ele geçirdiler. Ayrıca Kösedağ Savaşı’nda yenilgiye uğramış olan Türkiye Selçuklu Devleti’ni de egemenlikleri altına aldılar. Türkiye Selçuklu Devleti’nin yıkılışından sonra ise Anadolu’ya valiler atayıp halkı vergiye bağladılar. Gazan Han Dönemi’nde İslamiyet’i kabul eden İlhanlılar 1335 yılında yıkıldılar.

Altın Orda Hanlığı (1342-1502)

14. yüzyılda Yakın Doğu’da bulunan devletlerden biri de Altın Orda Hanlığı idi. Cengiz Han’ın torunu Batu Han tarafından Karadeniz’in kuzeyinde kurulan Altın Orda Devleti, Doğu Avrupa topraklarının büyük bölümünü yönetimi altına alarak Rusları baskı altında tuttu. Böylece kuzeyindeki Rus Knezliği’nin güçlenmesini engelledi. 14. yüzyılın sonlarına doğru Timur’un saldırıları nedeniyle zayıflayan ve parçalanan Altın Orda Devleti 1502 yılında yıkıldı. Bu devletin yıkılışıyla birlikte Ruslar da güneye doğru yayılma imkânı buldular.

Memluklular (1250-1517)

1250 yılında Aybey adında bir Türk komutanı öncülüğünde Mısır’da devlet kuran Memluklular, Moğolların Bağdat’ı işgalinden sonra Abbasi halifesinin koruyuculuğunu üstlenerek siyasi bakımdan İslam dünyasının lideri olmuşlardı. Memluklular Mısır’a doğru ilerleyen İlhanlı Moğollarını 1260 yılında Ayn Calud Savaşı’nda yenerek onları Suriye’den çıkarmışlardır. Ayrıca Moğol baskısı altındaki Türkiye Selçuklularına da yardım etmişlerdir. Fatih Dönemi’nde Osmanlılarla arası açılan Memluklulara 1517 yılında Yavuz Sultan Selim son vermiştir.

b. 14. Yüzyıl Başlarında Anadolu

Türkiye Selçuklu Devleti (1077-1308)

Türkiye Selçukluları 1243 yılında yapılan Kösedağ Savaşı’nda Moğollara yenilmişlerdi. Bu nedenle Türkiye Selçuklu Devleti’nin siyasi, sosyal ve ekonomik düzeni bozulmuştu. Anadolu’da tarım üretimi ve ticaret gerilerken Moğol baskısından kaçan Türk boyları sınır bölgelerine doğru göç etmek zorunda kalmışlardı. Selçukluların Moğol egemenliğine girmesi üzerine de sınırlarda bulunan uç beyleri bağımsız birer devlet gibi davranmaya başlamışlardı.

14. yüzyıl başlarında Anadolu’daki siyasi durumun Osmanlı Devleti’nin kurulup gelişmesine etkileri neler olabilir?

14. yüzyılın başlarında Anadolu

Bizans İmparatorluğu (395-1453)

14. yüzyılın başlarında varlığını sürdüren devletlerden biri de Bizans İmparatorluğu idi. Bizans, yaşadığı toprak kayıplarına rağmen başta İstanbul olmak üzere Kocaeli Yarımadası’nı, Marmara Denizi’nin güney kıyılarını; Trakya, Yunanistan ve Makedonya ile Ege adalarını hâlâ elinde tutuyordu. Bizans şehirleri tekfur denilen valiler tarafından yönetiliyordu. Tekfurlar, merkezin emirlerini dinlemiyor ve halkı ağır vergilerle eziyorlardı. Diğer yandan İstanbul’da çıkan iç karışıklıklar nedeniyle Bizans İmparatorluğu her bakımdan çöküş sürecini yaşıyordu.

c. 14. Yüzyıl Başlarında Balkanlar ve Avrupa

14. yüzyıl başlarında Bizans gibi Balkanlar ve Avrupa’nın diğer bölgeleri de siyasi karışıklıklar içindeydi. Bu dönemde Balkanlarda Sırp, Bulgar ve Macar krallıkları ile Arnavut, Bosna, Hersek, Eflâk, Boğdan ve Erdel Beylikleri bulunuyordu. Bunların en güçlüsü olan Sırp Krallığı, Balkan topraklarının tümünü ele geçirmek için diğer Balkan toplulukları ve Bizanslılarla mücadele hâlindeydi. Balkan milletleri arasında siyasi birlik olmadığı gibi dinsel birlik de bulunmuyordu.

Avrupa’nın Balkanlar dışında kalan diğer bölgelerinde çeşitli devletler hüküm sürüyordu. Almanya’da Kutsal Roma Germen İmparatorluğu, İtalya’da Venedik ve Ceneviz cumhuriyetleri gibi şehir devletleri vardı. Fransa ve İngiltere henüz kuruluş dönemlerini yaşarken İspanya’daki Kastilya Krallığı her geçen gün güçlenmekteydi. Yine İspanya’da bulunan Müslüman Beni Ahmer Devleti ise yıkılış sürecine girmiş bulunuyordu. 14. yüzyılın ilk yarısında Avrupa’daki en önemli siyasi gelişme, İngiltere ile Fransa arasında başlayacak olan Yüzyıl Savaşları’ydı.

Bir Cevap Yaz.